Πόντος και Κρήτη σμίξανε στο Ηρώδειο

ο


Λύρα 
Μουσική,
 Χρώματα,
Λέξεις
 άνθρωποι
σε κοινό χορό
γέφυρα 

η αγάπη

να διαβαίνουν οι λαοί

Κ.Κ

o

Εκπληκτικά βίντεο από την παράσταση 

Πόντος και Κρήτη σμίξανε στο Ηρώδειο!

Η μουσικοχορευτική παράσταση που άφησε εποχή! 

Ο Πόντος και η Κρήτη έσμιξαν κάτω από τον ιερό βράχο της Ακρόπολης, στο Ηρώδειο την Παρασκευή 4 Οκτωβρίου 2013.

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες από την παράσταση εδώ

Παρακολουθήστε τα βίντεο από την παράσταση παρακάτω:

 Φωτογραφία από το Ηρώδειο

πηγή : Pontos-News.GR

__

Συναπάντεμα Ποντιακής Νεολαίας 9-10-11 / 8 / 2013

_

Με προσήλωση στην παράδοση και τη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας η Συντονιστική Επιτροπή Νεολαίας της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος (Π.Ο.Ε.) σε συνεργασία με τον Σ.Πο.Σ. Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης της Π.Ο.Ε. διοργανώνει για 9η συνεχόμενη χρονιά την Πανελλήνια Συνάντηση της Ποντιακής Νεολαίας στις 9-10-11 Αυγούστου 2013 στο Δήμο Παρανεστίου της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας.

_

Αφιέρωμα στην Πανελλήνια συνάντηση ποντιακής νεολαίας

Αναδρομή

 

_

Σέρρα - ο χορός των Ποντίων

elinaplus 

"... είναι ο χορός των Ποντίων... είναι η αφήγηση της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού με τη γλώσσα του σώματος... ο Χάροντας το βάζει στα πόδια όση ώρα χορεύουν... ο γέρον πα ζωντάνευε.... θεωρώ τον χορό την αυριανή ταυτότητα της ράτσας μου...."

Πώς δημιουργήθηκαν όλα αυτά τα στοιχεία που απεικονίζονται στο χορό Σέρρα; Ποια είναι η καταγωγή του χορού και από πού πήρε το όνομά του; Είναι «πυρρίχιος» - πολεμικός χορός; ποιοί τον χόρευαν, πότε και γιατί;

Ο φακός της εκπομπής ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ περιηγήθηκε στις αμιγώς περιοχές κατοικίας Ποντίων στην πόλη της Κοζάνης και στα χωριά Αλωνάκια, Άγιος Δημήτριος, Πρωτοχώρι, Σκήτη, Τετράλοφος, Κοιλάδα κ.α. και κατέγραψε αυθεντικές χορογραφικές απεικονίσεις του χορού «Σέρρα» μαζί με αυθεντικές αφηγήσεις για την πρωταγωνιστική σχέση που κατέχει ο συγκεκριμένος χορός στη ζωή τους.


Έρευνα --Σενάριο-Σκηνοθεσία  :Αντώνης Τσάβαλος
ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ, 27-01-2013, ΕΤ3

________________________ 

 

Ποντικά κάλαντα των Φώτων

Κάλαντα, πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα (1872, ιδιωτική συλλογή).

ΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Από της ερήμου ο Πρόδρομος ήλθε να βαπτίσει τον Κυριόν .
Βέβαιον Βασιλέα εβάπτισε, Υιόν και Θεόν ομολόγησε .
Γηγενείς σκιρτάτε και χαίρεσθε, τάξεις των αγγέλων ευφραίνεσθε .
Δόξα εν υψιστοίς εκρούγαζαν, Κύριον και Θέόν ομολόγησαν .

Ελεγεν ο κόσμος τον κύριον να αναγέννηση τον άνθρωπον .
Ζήτησον και σώσον το πρόβατον, το απωλωλός ω θεάνθρωπε .
Ήλθε κηρυττόμενον έβλεπε, απορών εφάνη ο Πρόδρομος .
Θες μοι την παλάμην σου Πρόδρομε, βάπτισον ευθύς τον Δεσπότην σου .

Ιορδάνη ρεύσε τα νάματα, ιν ανασκίρτησή τα ύδατα .
Κεφαλάς δρακόντων σενέθλασε, των κακοφρονούντων ο Κύριος .
Λέγουσιν οι Άγγελοι σήμερον Χριστός τον κόσμον ερώτησε .
Μέγα και φρικτόν το μυστήριον δούλος τον δεσπότη εβάπτισε .

Νους ο Ιωάννης ο Πρόδρομος μέγας, να βαπτίση τον Κύριο .
Ξένος ο προφήτης ο Πρόδρομος μέγας, γα βάπτιση τον Κύριο .
Όλον τον Αδάμ ανεκάλεσε ο των όλων κτίστης και Κύριος .
Παναγία, Δέσποινα του παντός, σώσον τους εις Σε προσκυνούντας νυν
Ρείθρα Ιορδάνη, αγάλλεσθε την πορείαν άλλως λαμβάνετε .
Σήμερον ο κτίστης δεδόξάστα δι' αυτό το μέγα μυστήριόν .
Τρεις γαρ υποστάσεις εγνώκαμεν Πατρός και Υιού και του Πνεύματος .
Υπό Αρχαγγέλων υμνούμενον, υπό Σεραφείμ δοξαζόμενον .

Ως γαρ τοις εν σκότει επέλαμψε όταν ο Χριστός εβαπτίζετο .
Χαίροντες και χείρας προσάγοντες και λαμπρών ο ανήγυριν άγογτες .
Ψάλλοντες Χριστόν τον Θεόν ημών, δέξασθε λουτήρα βαπτίσματος .
Ο Θεός των όλων και Κύριος ζωή σας υγείαν και χαίρεσθε .

πηγή 

 Τα κάλαντα των Θεοφανείων (Φώτων) είναι ένα πανελλαδικό έθιμο.Εκτός,όμως,από τα ποντιακά κάλαντα,υπάρχουν και τα γνωστά σε όλους μας κάλαντα των Θεοφανείων,όπου υπάρχουν παραλλαγές τους,και τα συναντάμε σε διάφορα σημεία της Ελλάδας.

  __________

  
 ksagrypnos

Τα ποντιακά κάλαντα των Φώτων
_________________________________


Κάλαντα Κωτυόρων Πόντου ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ
http://www.youtube.com/watch?v=my-K1z3tPG8
nisnick

____________
_____

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΟΥΜΕΛΑ

Παναγία Σουμελά 1902

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΟΥΜΕΛΑ: (ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ)

Πολλά έχουν γραφτεί από Έλληνες και από ξένους για την Μονή Σουμελά και την Αγία Εικόνα στη οποία οφείλει την ονομασία της,αλλά το σοβαρότερο έργο είναι το βιβλίο του Νεοφύτου Καυσοκαλυβίτη,διανοητού του 16ου αιώνα,ο οποίος το ετύπωσε μετά από παραγγελία του Αρχιμανδρίτη της Μονής Παρθενίου Μεταξόπουλου,στην Λειψία το 1775.

Σύμφωνα λοιπόν με τον Νεόφυτο η θαυματουργή Εικόνα ήταν δημιουργήμα του Ευαγγελιστού Λουκά,ο οποίος πεθαίνοντας την άφησε στην Θήβα σε κάποιον Ανανία,και ο τελευταίος την εξέθεσε σε προσκύνημα.

Την εποχή του Θεοδοσίου του Μεγάλου έφτασαν στην περιοχή δύο Αθηναίοι μοναχοί ο Βαρνάβας και ο Σωφρόνιος με σκοπό να προσκυνήσουν την Ιερή Εικόνα.Σύμφωνα με την Παράδοση,καθώς προσεύχονταν γονατισμένοι,άκουσαν φωνή που προερχόταν από το μέρος της Μεγαλόχαρης και τους προέτρεπε να την ακολουθήσουν στην πορεία της προς Ανατολάς,στο λεγόμενο Όρος του Μελά.Μόλις έπαψε η φωνή οι δύο μοναχοί είδαν την Εικόνα να υψώνεται και να χάνεται από τα μάτια τους.

Ο Καυσοκαλυβίτης περιγράφει στη συνέχεια λεπτομερώς το ταξίδι που έκαναν οι δύο μοναχοί ακολουθώντας την διαδρομή Θήβα-Μετέωρα-Μονή Βατοπεδίου στην Χαλκιδική-Μαρώνεια-Τραπεζούντα (με Τραπεζουντιακό πλοίο).

Από εκεί και ύστερα από ταξείδι μερικών ημερών έφτασαν στο όρος Μελά,σε μια σπηλιά του οποίου ανεκάλυψαν στην Εικόνα.Από την ημέρα εκείνη άρχισε η οικοδόμηση της Μονής Σουμελά.Το πρώτο κτίσμα ήταν ένα φτωχικό κελλί στο βάθος της σπηλιάς.

Η ανέγερση του Ναού της Παναγίας ολοκληρώθηκε το 386 και εγκαινιάσθηκε με την παρουσία επιφανών προσκεκλημένων,όπως του ηγεμόνος της Τραπεζούντος Κουρτίκιου, του Επισκόπου και της πολυπληθούς συνοδείας τους.

Σιγά-σιγά και λόγω της θαυματουργικής δυνάμεως της Εικόνας,η κοινότητα των μοναχών άρχισε να αποκτά φήμη καν να αυξάνει σε αριθμό.Η μεγαλοπρέπεια της Μονής έφτασε στο ύψιστο σημείο με την ίδρυση της  Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας από τους Κομνηνούς το 1204,ώσπου,στα 1461 έπεσε στα χέρια των Τούρκων και η Τραπεζούντα .
Τότε όμως,και ενώ θα περίμενε κανείς μέσα στο τεράστιο εκείνο κύμα βαρβαρότητας και μισαλλοδοξίας του Κατακτητή να χαθεί και η Μονή,εκείνη κράτησε την αγνότητά της και αποτέλεσε στήριγμα για τον Ελληνισμό του Πόντου.Δεν επρόκειτο για μια απλή Μονή ή κάποια εκκλησία που στέγαζε μια θαυματουργή εικόνα,ήταν ένα ζωντανό σύμβολο όπως ο Παρθενώνας και η Αγία Σοφία...

Τα τελευταία χρόνια του Διωγμού ήταν φανερό ότι άσχημη τύχη θα είχε η Μονή,αλλά και οι ιερείς που την λειτουργούσαν.Γι' αυτό οι μοναχοί και έκρυψαν όλα τα τιμαλφή σε κρύπτες μέσα στην Μονή.Η Εικόνα μαζί με τον Σταυρό των Κομνηνών και ένα πολύτιμο χειρόγραφο του Αγίου Χριστοφόρου θάφτηκαν σε κρύπτη ένα χιλιόμετρο περίπου έξω από την Μονή.Στα 1924 διώχτηκαν και οι τελευταίοι απομείνοντες μοναχοί χωρίς να τους επιτραπεί να παραλάβουν τίποτε.Από τότε και μέχρι το 1931 έμειναν άγραφες οι σελίδες της ιστορίας της Μονής και της Εικόνας.Η Εικόνα επιστράφηκε στη Ελλάδα στα 1931 μετά από παρέμβαση του Ελ.Βενιζέλου στον Ισμέτ Ινονού,ο οποίος σαν πρωθυπουργός τότε της Τουρκίας επισκεπτόταν την Ελλάδα.

Από τότε και για 20χρόνια έμεινε η Εικόνα στο Βυζαντινό Μουσείο,έως ότου μετά από σχετικά αιτήματα του ζωντανού Ποντιακού Στοιχείου μεταφέρθηκε το 1952 στον τότε ενόκτιστ Ναό της Παναγίας Σουμελά στην Μακεδονία,όπου βρίσκεται μέχρι και σήμερα.

Όσον αφορά δε την τύχη της παλιάς Μονής,ένα φριχτό ερείπιο απέμεινε από το μεγαλόπρεπο αιωνόβιο μοναστήρι του Πόντου.Την πρωτοφανή αυτή καταστροφή δεν την επέφερε ο φθοροποιός χρόνος ή κανένας σειρμός.Απλούστατα πέρασε από κει ο Τούρκος το 1924...

 
ΠΟΝΤΟΣ
Δ.Ν.Εφραιμίδη
Βραβείο Εστίς Ν.Σμύρνης
Εκδόσεις ΠΕΛΑΣΓΟΣ
Αθήνα 1986

από CaRiNa

_________________________

______________

ΠΟΝΤΟΣ ( IX )

Περίπλους στον Εύξεινο Πόντο - Αρριανού

ΣΤΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΚΑΙΣΑΡΑ ΤΡΑΪΑΝΟ,ΑΔΡΙΑΝΟ,ΣΕΒΑΣΤΟ,Ο ΑΡΡΙΑΝΟΣ ΕΥΧΕΤΑΙ ΥΓΕΙΑ

1.Φτάσαμε στην Τραπεζούντα1,πόλη Ελληνική,όπως λέει εκείνος ο δικός μας Ξενοφών,που βρίσκεται στην ακτή της θάλασσας,αποικία των Σινωπέων.Και τη θάλασσα του Ευξείνου Πόντου με μεγάλη μας χαρά την είδαμε από τον ίδιο τόπο απ' όπου και ο Ξενοφών2,όπως επίσης κι εσύ την αντικρίσατε.Και οι βωμοί εκεί είναι πια στημένοι όρθιοι,από τραχύ όμως λίθο,και γι' αυτό το λόγο τα γράμματα δεν έχουν χαραχτεί έτσι που να είναι εντελώς φανερά.Επιπλέον οι Ελληνικές επιγραφές έχουν γραφεί εσφαλμένα,σαν να γράφτηκαν από βαρβάρους.Θεώρησα σωστό λοιπόν να στήσω τους βωμούς από λίθο λευκό και να χαράξω τις επιγραφές με ευδιάκριτα γράμματα.Επιπλέον ο ανδριάντας σου έχει στηθεί,με τρόπο που είναι πραγματικά ευχάριστος' γιατί δείχνεται με βάθος τη θάλασσα.Αλλά κατά την καλλιτεχνική εργασία ούτε όμοιος με σένα είναι ούτε και με άλλο τρόπο όμορφος.Γι' αυτό να στείλεις ανδριάντα άξιο να έχει το δικό σου όνομα και στο ίδιο σχήμα' γιατί ο τόπος είναι πολύ κατάλληλος για να μείνει τ' όνομά σου για πάντα.

2.Κι ο ναός επίσης εκεί έχει ανεγερθεί από λίθους τετράγωνους,όχι αξιοκαταφρόνητο έργο' αλλά το άγαλμα του Ερμή ούτε με το ναό ταιριάζει ούτε μ' εκείνον τον τόπο.Γι' αυτό,αν σου φαίνεται σωστό,να μου στείλεις άλλο άγαλμα του Ερμή3,το οποίο να είναι περίπου πέντε ποδιών στο ύψος,γιατί ένα τέτοιο μέγεθος μου φαίνεται ότι θα είναι ανάλογο με τον ναό.Και άλλο του Φιλησίου,που να είναι τεσσάρων ποδιών στό ύψος.Γιατί δεν φαίνεται στη σκέψη μου παράξενο να είναι συμμέτοχος με τον προπατορά του στον ναό και στον βωμό.Έτσι άλλος στον Ερμή κι άλλος στον Φιλήσιο4 κι άλλος ακόμη και στους δυο περνώντας θα προσφέρει θυσίες.Αρεστοί θα είναι κι αυτοί κι εκείνοι και στον Ερμή και στον Φιλήσιο.Στον Ερμή,γιατί τιμούν τον απόγονό του' στον Φιλήσιο γιατί δείχνουν τιμή στον προπάτορά του.Γι' αυτό κι εγώ ο ίδιος θυσίασα ένα βόδι εκεί,όχι πραγματικά,όπως έκαμε κάποτε ο Ξενοφώντας στο λιμάνι της Κάλπης5,που πήρε από αμάξι ένα βόδι,λόγω έλλειψης σφαγίων για θυσία,αλλά οι ίδιοι οι Τραπεζούντιοι μου ετοίμασαν λαμπρό σφάγιο.Κι εδώ παρατηρήσαμε τα σπλάχνα και κάναμε σπονδή πάνω στα σπλάχνα.Και για ποιον πρώτα ευχηθήκαμε,δεν το αγνοείς,γιατί γνωρίζεις τα δικά μας έθιμα και γνωρίζεις επίσης για τον εαυτό σου ότι είσαι άξιος και καλύτερος από όποιον άλλον,για τον οποίο θα ήθελαν να ευχηθούν όλοι τα καλά και όσοι ακόμα έχουν δεχτεί από σένα λιγότερες ευεργεσίες,από όσες εγώ.

3.Ξεκινήσαμε έπειτα από την Τραπεζούντα και την πρώτη ημέρα καταπλέυσα με στο λιμάνι του Υσσού6 και τους πεζούς,που είναι εκεί,φροντίσαμε να τους γυμνάσουμε.Γιατί αυτό το στρατιωτικό σώμα,όπως γνωρίζεις,συντίθεται από πεζούς και έχει είκοσι ιππείς μόνο για βοηθητικές εργασίες7.Αλλά κι αυτοί ακόμα χρειάστηκε να σκηθούν στη ρίψη του ακοντίου.Από κει ταξιδέψαμε με πλοίο,πρώτα βέβαια με τις αύρες που ενέπνεαν από τ' ανατολικά,από τα ποτάμια,και συνάμα χρησιμοποιούσαμε και τα κουπιά.Όμως οι αύρες πραγματικά ήταν ψυχρές8,όπως λέει και ο Όμηρος,αλλά όχι καλές για εκείνους που θέλουν να πλέουν γρήγορα.Έπειτα μας έπιασε γαλήνη,έτσι που κι εκεί χρησιμοποιούσαμε μόνο την κωπηλασία.Ύστερα ξαφνικά σηκώθηκε ένα σύννεφο από τον Ανατολικό άνεμο το πιο πολύ και ξέσπασε κι έφερε έναν αέρα ορμητικό και για μας ακριβώς αντίθετο,πράγμα που κόντεψε να μας αφανίσει.Γιατί μέσα σε λίγη ώρα έκαμε τη θάλασσα σαν γούβα,έτσι ώστε η μεγάλη δύναμη του νερού όχι μόνο στο μέρος εκείνο που υπήρχαν τα κουπιά,αλλά ακόμα και πάνω από τα ψηλότερα μέρη του πλοίου,που βρίσκονται έξω από τα κουπιά,να περνάει κι από τα δυο μέρη με άφθονία το νερό.Το πράγμα ήταν όπως λέει ένας τραγικός. 

Κι εκείνο το θαλασσινό νερό έξω το χύναμε, 

αλλά η θάλασσα πάλι εισχωρούσε'

τα κύματα δεν έρχονταν από τα πλάγια' έτσι μόλις και μετά βίας και με δυσκολία ελευθερωθήκαμε,με την κωπηλασία,και μολονότι πάθαμε πολλά,φτάσαμε στην Αθήνα9.

4.Γιατί είναι και στον Εύξεινο Πόντο ένας τόπος που ονομάζεται έτσι.Υπάρχει εκεί και κάποιο ιερό της Αθηνάς Ελληνικό,από το οποίο μου φαίνεται ότι ο τόπος εκείνος πήρε το όνομά του' ακόμη υπάρχει και κάποιο φρούριο εκεί,εγκαταλειμμένο.Και το λιμανάκι είναι τέτοιο,που στην καλοκαιρινή περίοδο είναι ικανό να δέχεται λίγα πλοία και να παρέχει σ' αυτά καταφύγιο ασφαλές από τον νότιο άνεμο κι ακόμη από τον ανατολικό.Θα μπορούσαν να είναι εξασφαλισμένα τα πλοία που ήταν εκεί αραγμένα και από το βορρά,αλλά όχι από τον άνεμο εκείνο,που στον Πόντο ονομάζεται θρασκιάς10 και στην Ελλάδα σκίρωνας.Τη νύχτα βροντές βαριές και αστραπές έπεφταν' και άνεμος όχι ο ίδιος πάντα,αλλά αλλαγμένος σε νότο,κι ύστερα από λίγο από νοτιάς έγινε λίβας,και για τα πλοία δεν παρείχε πια ασφάλεια στο λιμανάκι.Προτού λοιπόν η θάλασσα γίνει εντελώς άγρια,όσα πλοία αυτός ο τόπος,η Αθήνα,μπορούσε να δεχτεί,αυτά εκεί τα σύραμε στη στεριά,εκτός από την τριήρη.Γιατί αυτή πίσω από κάποιο βράχο ήταν αγκυροβολημένη και με ασφάλεια σκαμπανέβαζε στο κύμα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1.Τραπεζούς : πόλις ελληνίς,κατά τον Στράβωνα(ΙΒ',3,17-18) μετά την Φαρνακία χτισμένη,εις ην από της Αμισού περί δισχιλίους και διακοσίους σταδίους εστίν ο πλους.Κατά τον ίδιο,της δε Τραπεζούντος υπέρκεινται....Τιβαρηνοί τε και Χαλδαίοι και Σάννοι,ους πρότερον εκάλουν Μακρώνας....Μετά την Τραπεζούντα μάλιστα τοποθετεί μιαν άλλη πόλη,τη Ζυγόπολιν(Ζυγόπολίς τις λεγομένη κατοικία).Μια άλλη πληροφορία,παρατιθέμενη στα Αρκαδικά του Παυσανία κρίνεται περίεργη ' κατα' αυτήν η

Τραπεζούντιοι της Αρκαδικής Τραπεζούντας,αρνούμενοι να λάβουν μέρος στον συνοικισμό της Μεγαλόπολης,εξαναγκάστηκαν από τους υπόλοιπους Αρκάδες να εγκαταλείψουν την Αρκαδία και να εγκατασταθούν στην Τραπεζούντα του Ευξείνου.

2.Ο Ξενοφών αναφέρει (Ανάβασις,Δ',η 22) επι λέξει για οτυς Μυρίους,ήλθον επί θάλατταν εις Τραπεζούντα πόλιν ελληνίδα οικουμένην εν τω Ευξείνω Πόντω Σινωπέων άποικον εν τη Κόλχων χώρα.

Ο Ξενοφών αντίκρυσε τη θάλασσα από τον Θήχη,αλλά και ο Αδριανός στο πρώτο του ταξίδι,ως αυτοκράτορας,στη Μ.Ασία ανέβηκε στον Θήχη και είδε από εκεί τη θάλασσα του Ευξείνου.

3.Ερμού άγαλμα: ο θεός,όπως και ο προς αυτόν συγγενής (γιος του;)Φιλήσιος,λατρεύονταν ιδιαιτέρως στην Τραπεζούντα ,ίσως στα πλαίσια της καθιέρωσης συγγενικών λατρειών τότε,όπως π.χ. της Δήμητρας-Κόρης ή της Δήμητρας-Κόρης Πρωτόγονης.Ο Αρριανός πάντως δεν αναφέρεται στον Μίθρα(το αποφεύγει;),ενώ θα έπρεπε κανονικά να σημειώσει την παρουσία Μιθρίου στην Τραπεζούντα (όπου και το ομώνυο βουνό).Η μνεία του Ερμή πρέπει ίσως να συνδυαστεί με το ότι αυτός ο θεός,όπως και Απόλλωνας ή ο Διόνυσος,συχνά λατρευόταν μαζί με τον Μίθρα και απεικονίζονταν σε μιθραϊκές παραστάσεις.

4.Φιλήσιος: συγγενής (απόγονος) του θεού Ερμή,που κατά τα φαινόμενα λατρευόταν ιδιαίτερα στην Τραπεζούντα και γιορτή Φιλήσια,αφιερωμένη όμως στον Απόλλωνα,σωστοτερα στον Φιλήσιο Απόλλωνα.Πολλοί θεωρούν ότι η λατρεία του Φιλήσιου Απόλλωνα(στα Δίδυμα της Ιωνίας),φυσικό ήταν να έχει μεταδοθεί και στην Τραπεζούντα,την αποικία των Μιλησίων.

5.Κάλπη: πόλισμα παραθαλάσσιο και λεμένας,στο μέσο της απόστασης Ηρακλείας Ποντικής και Βυζαντίου.Κατά τον Ξενοφώντα (Ανάβασις ΣΤ',Δ,1-3),το δε χωρίον τούτο ο καλείται Κάλπης λιμήν έστι μεν εν τη Θράκη τη εν τη Ασία' άρξαμένη δε η Θράκη αύτη εστίν από του στόματος του Πόντου μέχρι Ηρακλείας επί δεξιά εις τον Πόντον εισπλέοντι...Ο δε Κάλπης λιμήν εν μέσω μεν κείται εκατέρωθεν πλεόντων εξ Ηρακλείας και Βυζαντίου(ο τόπος αυτός που ονομάζεται λιμένας της Κάλπης βρίσκεται στη μικρασιατική Θράκη αρχίζει από το στόμιο του Ευξείνου και φτάνει ως την Ηράκλεια,στα δεξιά όποιου πλέει προς τον Πόντο...Αυτός λοιπόν ο λιμένας της Κάλπης βρίσκεται στη μέση για όποιον ξεκινάει πλέοντας την απόσταση από την Ηράκλεια ως το Βυζάντιο.

6.Ίσσου λιμήν ή όρμος: τα κατοπινά Σούρμενα ,των οποίων το όνομα,όπως αναφέρεται από τον Προκόπιο,αποτελούσε συμφυρμό των δυο λέξεων (Ύσσου όρμος-Σουσάρμια).Στην περιοχή έδρευε η Απουληία Κοόρτις,στα χρόνια των Ρωμαίων (Apuleia dohors)' σ' αυτήν θα ανήκαν οι πεζοί,που αναφέρει ο Αρριανός.

7.Ας σημειωθεί ότι στην Τραπεζούντα και στην περιοχή της έδρευε η Prima Legio Pontica(Πρώτη Ποντιακή Λεγεώνα).Επομένως οι στρατιωτικές μονάδες,στις οποίες αναφέρεται ο Αρριανός,δεν θα υπάγονταν στην εν λόγω λεγεώνα.

8.Το επίθετο ψυχρός συνοδεύει συνήθως ,στον Όμηρο,τα ουσιαστικά αύρη,χιών και ύδωρ.

9.Αθήναι: πόλισμα,αργότερα μικρό χωριό,καλούμενο κατά την τουρκοκρατία ως το 1920(περίπου) Άτινα Παζάρ,και τώρα απλώς Παζάρ.

10.Θρασκιάς: άνεμος,μεταξύ αργέστη και απαρκτία,ο θρασκιάς.Ο Αριστοτέλης(Περί ανέμ.9),καθώς και ο Θεόφραστος κ.ά., τον αναφέρουν ως Θρακίαν,πιθανώς επειδή έπνεε από τη Θράκη.Ο απαρκτίας άνεμος (από της άρκτου δηλ.) απαντά και ως απαρκίας (στον Ησύχιο κ.ά.).

μέρος από το βιβλίο

ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ ΤΟΥ ΕΥΞΕΙΝΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

ΑΡΡΙΑΝΟΥ

1999 ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ παιδεία

μετάφραση Β.Μ.Παπαδόπουλος


δημοσίευση επιμέλεια CaRiNa

______________________________________________

________________________________

___________________

_______

ΠΟΝΤΟΣ ( VIIΙ )

«Πυρρίχιος χορός», όπως τον φαντάστηκε ο Σερ Λώρενς Άλμα-Ταντέμα,
Guildhall Art Gallery,Λονδίνο (1869)

Ο Πυρρίχιος

Ο Πυρρίχιος είναι ο αρχαιότερος ελληνικός πολεμικός χορός.

Μυθική αναδρομή
Για την δημιουργία του υπάρχουν τρεις μυθικές εκδοχές:
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κρόνου, πριν τις Τιτανομαχίες και ενώ ο Ζευς ήταν ακόμα βρέφος, οι Κουρήτες χόρευαν τον πυρρίχιο γύρω του κάνοντας δυνατό θόρυβο με τα όπλα και τις ασπίδες τους για να μην ακούσει ο παιδοκτόνος Κρόνος το κλάμα του.
Στην πολιορκία της Τροίας, ο Αχιλλέας, πριν κάψει το νεκρό του Πατρόκλου, χόρεψε τον Πυρρίχιο πάνω στην πλατφόρμα των καυσόξυλων πριν παραδώσει τον Πάτροκλο στη νεκρική πυρά (πυρά - Πυρρίχιος).
Ο Πύρρος (γιος του Αχιλλέα) κάτω από τα τείχη της Τροίας, χόρεψε σε αυτό τον ρυθμό, από τη χαρά του για το θάνατο του Ευρύπυλου (Πύρρος - Πυρρίχιος).

Ιστορική αναδρομή
Όποια και αν ήταν η μυθική «καταγωγή» του Πυρρίχιου, το σίγουρο είναι ότι τον χόρευαν από τον Εύξεινο Πόντο μέχρι την Κύπρο και την Κρήτη, ενώ οι Σπαρτιάτες τον θεωρούσαν ένα είδος πολεμικής προπόνησης και τον μάθαιναν από μικρά παιδιά. Για τον Πυρρίχιο βρίσκουμε αναφορές στον Όμηρο και τον Ξενοφώντα. Ο δεύτερος δε, κάνει λόγο και για μια άλλη, πιο «ελαφριά» ή «εκφυλισμένη» εκδοχή του Πυρρίχιου, την «πύρριχη». Αυτή η νεότερη εκδοχή του χορού υποβιβάζεται σε χορό συμποσίων, δε χορεύεται από ομάδες πολεμιστών χωρισμένους σε αμυνόμενους και επιτιθέμενους αλλά από μία ομάδα χορευτών (ανδρών και γυναικών) σε κύκλο.

Στις μέρες μας, τον Πυρρίχιο έχουν διασώσει οι Πόντιοι, σε μία μορφή που πλησιάζει την πύρριχη, χωρίς οπλισμό, με άνδρες και γυναίκες, αλλά αντί οι χορευτές να σχηματίζουν κύκλο, σχηματίζουν ευθεία γραμμή.
βικιπαίδεια

Σέρρα - Ακρίτες Σέρρες

ΠΥΡΡΙΧΙΟΣ ΧΟΡΟΣ ΣΕΡΡΑ ΑΡΓΟΝΑΥΤΑΙ ΚΟΜΝΗΝΟΙ 1994

____________________ 

 _______

ΠΟΝΤΟΣ ( VII )

Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΠΡΙΝ ΤΟ 1908

Πριν το 1908 η Τουρκία ήταν μια απέραντη αυτοκρατορία που είχε έκταση και στις τρεις ηπείρους : Ασία, Αφρική και Ευρώπη.

Η μεγάλη ανομοιογένεια ήταν αυτή που εθνολογικά φυλετικά χαρακτήριζε τον πληθυσμό της : Τούρκοι,Έλληνες,Αρμένιοι,Άραβες,Κούρδοι,Βούλγαροι,Ρουμάνοι,Πέρσες,Τσιγγάνοι και Εβραίοι έδιναν την εικόνα ενός φυλετικού ψηφιδωτού χωρίς ιστορική συνέχεια και συνοχή.

Όσον αφορά το πολίτευμα (απόλυτη μοναρχία-σουλτάνος) και τον τρόπο διοικήσεως ήταν ένα το κύριο στοιχείο που τα χαρακτήριζε : Η απολυταρχία και τυρρανία.

Μέσα στο καθεστώς αυτό ζούσαν οι λαοί της Τουρκίας και ανάμεσά τους οι Έλληνες του Πόντου,οι οποίοι έχοντας διαπρέψει στο εμπόριο,στις τέχνες και στα γράμματα και αποτελώντας συνεχή κίνδυνο για τους Τούρκους,είχε απαγορευθεί η πολιτική τους ανεξαρτησία και ήταν έρμαια της αυθαιρεσίας των κυβερνώντων με αποκορύφωμα στην εποχή του Κεμάλ.

Ο ΔΙΩΓΜΟΣ : Α' ΠΕΡΙΟΔΟΣ ( 1909 - 1914 )

Στα 1909 το απολυταρχικό καθεστώς του Σουλτάνοου και των λεγομενων "Παλαιότουρκων" δίνει τη θέση του στο καθεστώς των Νεότουρκων, οι οποίοι μετά την τελική επικράτησή τους ανακηρύσσουν το "Σύνταγμα" της Τουρκίας.Τότε ενώ θα περίμενε κανείς να εφαρμοσθούν οι διακηρύξεις για ισόητητα,ελευθερία,δικαιοσύνη και αδελφοσύνη,οι Νεότουρκοι ρίχνονται με φανατισμό και μισαλλοδοξία εναντίον των Ελλήνων της Μ.Ασίας και του Πόντου. Έτσι ξεκίνησε μια εποχή βίας και πιέσεων που έκανε πολλούς να νοσταλγούν ακόμα και εκείνο το απολυταρχικό καθεστώς του Σουλτάνου.

Με την σωβινιστική και σκληρή τους πολιτική οι Νεότουρκοι προσκάλεσαν την δυσπιστία και αντιπάθεια των γειτονικών προς την Τουρκία κρατών,της Ελλάδας,Σερβίας,Βουλγαρίας και Μαυροβουνίου,τα οποία και κήρυξαν τον πόλεμο εναντίον της τον Οκτώβριο του 1912.Έτσι άρχισε ο Πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος,ο οποίος οδήγησε σε θριαμβευτικές νίκες τα Ελληνικά στρατεύματα,με αποκορύφωμα την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912).Η ανειλικρινής ,ύπουλη και επετακτική πολιτική όμως των τότε συμμάχων της Ελλάδας και ιδιαιτέρως αυτής της Βουλγαρίας οδήγησε στον Δεύτερο Βαλκανικό Πόλεμο,με τελική νικήτρια και πάλι την Ελλάδα.

Οι Τούρκοι,φανερά θορυβημένοι από τις συνεχείς νίκες του Ελληνικού στρατού ξέσπασαν με φοβερά καταπιεστικά μέτρα και έντονη ανθελληνική προπαγάνδα εναντίον των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας.Χαρακτηριστικά της Τούρκικης βαρβαρότητας οι εγκληματικές πράξεις ,όπως λεηλασίες,εμπρησμοί,ξυλοδαρμοί,μαστιγώσεις και φόνοι.Το Οικουμενικό Πατριαρχείο μπροστά στην θλιβερή αυτή κατάσταση κατέφυγε στο έσχατο μέτρο διαμαρτυρίας,το κλείσιμο εκκλησιών,που προκάλεσε αίσθηση στον λαό σχηματίζοντας την ιδέα ότι η Εκκλησία τελεί θπό διωγμό .Ακολούθησαν εξορίες και διωγμοί των Ελλήνων μέτρο που εφαρμόσθηκε μετά από εισήγηση των Γερμανών και παρουσιάσθηκε εντονώτερο κατά την τελευταία περίοδο του διωγμού (1921-1922).

Το κλείσιμο των εκκλησιών δεν έφερε κανένα αξιόλογο αποτέλεσμα.Οι καταπιέσεις και διωγμοί κατά των Ελλήνων συνεχίζονταν.Την κατάσταση αυτή επιδείνωσε η έκρηξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου,στον οποίο συμμετείχε και η Τουρκία (1914-1918).

Ο Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ - Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΩΝ ΣΕΒΡΩΝ - ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ.

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (και την γνωστή ήττα της ) η Τουρκία μπαίνει ξανά σε πολεμικές περιπέτειες καθώς ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε ήδη αρχίσει στην Ευρώπη,παίρνοντας το μέρος της Τριπλής Συμμαχίας (Γερμανία,Αυστροουγγαρία,Ιταλία).Η συμμετοχή της Τουρκίας στον πόλεμο δυνάμωσε τα πιεστικά μέτρα σε βάρος των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και του Πόντου,όπως θα δούμε παρακάτω.

Μετά την νίκη της Αντάντ (Αγγλία,Γαλλία,Ρωσσία) και την ανακωχή (13 Οκτωβρίου 1918),ηη ηττημένη από πόλεμο Τουρκία "σύρθηκε" να υπογράψει στις Σέβρες την περίφημη Συνθήκη των Σεβρών (10 Αυγούστου 1920), με την οποία τελείωνε ο πόλεμος μεταξύ Αντάντ και Τουρκίας και λυνόταν το λεγόμενο "ανατολικό ζήτημα".Σύμφωνα με τη συνθήκη αυτή κατακερματίζεται κυριολεκτικά το κράτος της Τουρκίας ,με την ίδρυση των εξής κρατών: Προς Ανατολάς η Μεγάλη Αρμενί, προς Δυσμάς εδίδετο στην Ελλάδα η Σμύρνη με την ενδοχώρα της ενώ χωρίς να γίνεται επίσημα ο λόγος έτεινε να ανεξαρτοποιηθεί το κράτος του Πόντου.Επιπλέον ιδρΚεύονταν τα αραβικά κράτη της Συρίας,του Ιράκ,της Σαουδικής Αραβίας,της Ιορδανίας και της Παλαιστίνης.Ο πρωτοφανής αυτός κατακερματισμός της Τουρκίας αποτέλεσε τον βασικότερο λόγο του κινήματος του Κεμάλ.

Ο Κεμάλ,όργανο των "Συμμάχων",ύψωσε την σημαία της ανταρσίας και αφού σχημάτισε την κυβέρνηση στις 28 Σεπτεμβρίου 1919,ζήτησε την απόρριψη των συμμαχικών όρων.Ζήτησε όμως από την Τούρκικη εθνοσυνέλευση και την καθιέρωση του "Εθνικού Όρκου" για την διαμόρφωση των νέων εθνικών τουρκιών συνόρων καθώς και την "κήρυξη του αγώνος εναντίον στις Ελληνικές και Αρμενικές οργανώσεις".Έτσι άρχισε ο τελευταίος κύκλος του δράματος του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και του Πόντου.

ΔΙΩΓΜΟΣ : Β' ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1914-1922)

Έχοντας εμπλακεί στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο οι Τούρκοι,και θέλοντας να εξοντώσουν τον Χριστιανικό-Ελληνικό πληθυσμό της Τουρκίας και ιδίως αυτόν των Ποντίων,κήρυξαν επιστράτευση σε αυτόν για τριάντα ηλικίες (20-50 ετών ).Σκοπός τους δεν ήταν να ρίξουν τους αγύμναστους και απειροπόλεμους Χριστιανούς στον πόλεμο,αλλά χρησιμοποιώντας τους στα μετόπισθεν,να αποστερήσουν τους Έλληνες του Πόντου από τις εργατικές και παραγωγικές τους ασχολίες αφενός και αφετέρου να επιφέρουν τον αφανισμό και την φθορά τους,όπως έδειξε αργότερα η πραγματικότητα.Ιδρύθηκαν έτσι τα λεγόμενα "εργατικά τάγματα",τα οποία αποτελούσαν 250.000 Έλληνες και ισάριθμοι περίπου Αρμένιοι.Οι δε συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούσαν οι άντρες των ταγμάτων αυτών (τα περισσότερα από τα οποία,σημειωτέον,δεν είχαν όπλα,παρά χρησιμοποιούνταν σε βοηθητικές εργασίες),ήταν άθλιες.Οι άντρες των ταγμάτων αυτώ στεγαζόντουσαν κυριολεκτικά ο ένας πάνω στον άλλο στα επιταγμένα - για να πάψουν να λειτουργούν- κτίρια της Εκκλησίας και Φροντιστήρια.Οι άθλιες αυτές συνθήκες έφεραν με τη σειρά τους τις ψείρες και τον τύφο.....

Χωρίς να μπορούν πλέον να ανεχθούν την κατάσταση αυτή,οι Πόντιοι αγωνιστές άρχισαν να λιποτακτούν και να συσπειρώνονται στα πρώτα ανταρτικα σώματα.Είναι η εποχή που οργανώνεται αντάρτικο στον Πόντο,αντίστοιχο με αυτό του ΄21,όμως χαρακτηριστικά γράφει ο γνωστός συγγραφέςας και ευθυμογράφος Δημ.Ψαθάς.Οι Τούρκοι απάντησανμε ακόμα σκληρότερα μέτρα,ιδιαίτερα εναντίον των συγγενών των ανταρτών.Σχημάτισαν καταδιωκτικά αποσπάσματα που προέβησαν σε φοβερές αγριότητες: σφαγές και λεηλασίες περουσιών για εκδίκηση. Με την συνεχή όμως προέλαση των Ρωσικών στρατευμάτων (Ρωσοτουρκικός Πόλεμος), τη νίκη των Ρώσων στον Καύκασο,και τον σχηματισμό του Ρωσσοαρμενικού Κομιτάτου,οι αντάρτικες ομάδες άρχισαν να προμηθεύονται όπλα.Αυτό όμως που τους έλειπε ήταν ο συντονισμός και η ενιαία διοίκηση.

Μπροστά στον αυξανόμενο κίνδυνο να γενικευθεί η αντίσταση,οι Τούρκοι προχώρησαν σε μετακινήσεις πληθυσμών (1916-1917).

Η εκδικητική μανία των Τούρκων,μετά την αποχώρηση των Ρώσσων (εξαιτίας της επαναστάσεως των Μπολσεβίκων), ξέσπασε άγρια στον Ελληνισμό του Καυκάσου.Νέοι διωγμοί,καμιά κοινωνική

πρόνοια για τους δυστυχισμένους,εκτοπίσεις και εξορίες.Τις πενήντα χιλιάδες φτάνουν οι εκτοπισμένοι Έλληνες των περιοχών Τριπόλεως,Κερασούντος,Κοτυώρων και Αμισού,οι περισσότεροι από τους οποίους πέθαναν από τις κακουχίες στον σκληρό δρόμο στις εστίες τους μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (Οκτώβριος 1918) για να κυνηγηθούν και πάλι από το καθεστώς τους Κεμάλ.

Μετά την συνθήκη των Σεβρών και την αποκοπή μεγάλων τμημάτων από την Τουρκία και απόδοση στα γειτονικά της κράτη,και έχοντας δημιουργηθεί έτσι το κλίμα δυσφορίας για την κεντρική εξουσία της Κωνσταντινουπόλεως,έρχεται σαν επακόλουθο η ανταρσία του Κεμάλ,ο οποίος σχηματίζοντας κυβέρνηση το 1919,κηρύσσει τον αγώνα ενάντια στις Ελληνικές και Αρμένικες οργανώσεις .Οι βασικότεροι λόγοι της επιτυχίας του κινήματος του Κεμάλ - και κατά συνέπεια του ανθελληνικού του έργου - ήταν η δυσμενής για την Ελλάδα στάση των Γάλλων και Ιταλών σε συνδυασμό με τη χλιαρή στάση των Εγγλέζων και την εχθρική στάση των Μπολσεβίκων,όσον αφορά τον διεθνή χώρο.Μάλιστα οι τελευταίοι (οι Μπολσεβίκοι) βοήθησαν ενεργά το κίνημα του Κεμάλ με χρήματα και όπλα,ακολουθώντας πολιτική αντίθετη από αυτή των Τσάρων (η οποία κατ' αυτούς κατακτητική) και θέλοντας να εκδικηθούν τους Έλληνες επειδή είχαν στείλει και αυτοί στρατο στην Ουκρανία για να πολεμήσουν την επανάστασή τους.Στην Ελλάδα οι βασικότεροι παράγοντες που τελικά έπαιξαν ευνοϊκό ρόλο για την επιτυχία του έργος του Κεμάλ ήταν ο διχασμός (από το 1915),η αποβίβαση Ελληνικού στρατού στην Σμύρνη και οι εκλογές του 1920.

Όλοι οι παραπάνω λόγοι οδήγησαν στην ήττα της Ελλάδας,στην σύγκρουσή της με την Τουρκία.Θλιβερό αποτέλεσμα η Μικρασιατική Καταστροφή και ο Διωγμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και του Πόντου.

Τα δεινοπαθήματα των Ελλήνων του Πόντου στην περίοδο 1919-1922 μετά την επικράτηση του Κεμάλ ήταν φοβερότερα και στην ένταση και στην έκταση από τα προηγούμενα.

Με την εγκατάστασή του στην εξουσία ο Κεμάλ ξεκίνησε το έργο της εξοντώσεως των Ποντίων.Ίδρυσε αρχικά άτακτα σώματα,"τσετες" από εγκληματίες και φυλακισμένους,τα οποία με αρχηγό τον Ισπάλ Οσμάν έσφαζε,έκαιγαν και κατέστρεφαν ότι έβρισκαν μπροστά τους,από άκρη σ' άκρη του Πόντου.

Ο Τοπάλ Οσμάν,βαρκάρης στο επάγγελμα,εκστρατεύοντας εναντίον των Ποντιακών αντάρτικων σωμάτων κατέστρεφε χωριά ολόκληρα με πρωτοφανή αγριότητα.Στίγματα στην Ιστορία έμειναν οι σφαγές στο Τεπέ Κόι.Χαβ,Μερς ζιφούντα,Αδά της Σαμψούντας και Τζορούμ,καθώς και άλλες βαρβαρότητες που ακολούθησαν.

Αλλά αυτό αποτελούσε ένα μόνον από τα μέτρα,τα οποία οι σύμμαχοι της Τουρκίας συμβούλευαν και πήρε ο Κεμάλ εναντίον των Ελλήνων του Πόντου.Ο διωγμός κορυφωνόταν με άλλα μέτρα,όπως συλλήψεις και "φτιαχτές" δίκες προυχόντων,ιερέων,εμπόρων και δασκάλων,εξορίες,δημεύσεις περιουσιών και στη συνέχεια ακόμα πιο σκληρά όπως σφαγές και λεηλασίες.Χαρακτηριστικές της Τουρκικης θηριωδίας οι εκτοπίσεις σε εννέα "αποστολές" των κατοίκων της Αμισού (Σαμψούντας),κατά τις οποίες το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού πέθανε από την πείνα και τις κακουχίες ή δολοφονήθηκε  "από αγνώστου προελεύσεως πυρά" κατά την ξεκούρασή του στον δρόμο προς την εξορία.Παράλληλα ο εγκληματίας Τοπάλ συνέχιζε το "έργο" του με σφαγές και αποτεφρώσεις γυναικοπαίδων,όπως μαρτυρούν φωτογραφίες Ευρωπαίων ναυτικών που προσέγγιζαν τα παράλια του Πόντου της εποχή εκείνη.Φωτογραφίες απανθρακωμένων πτωμάτων και κατεστραμμένων περιουσιών,αδιάψευστα δείγματα των "έργων" θηρίων-εγκληματιών οργάνων του Κεμάλ,ενός από τους μεγαλύτερους ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΕΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ,τον οποίο λατρεύουν σαν εθνικό ήρωα σήμερα οι γείτονες Τούρκοι δείχνοντας τις "καλές" και "ειρηνικές" τους προθέσεις απέναντι στον Ελληνισμό.

Άλλο χαρακτηριστικό της Τούρκικης βαρβαρότητας η τραγωδία της Πάφρας ή Μπάφρας,πόλεως στον νομό Αμισού(Σαμψούντας),η οποία απογυμνώθηκε από τον Ελληνικό πληθυσμό σε εννέα φάσεις -αποστολές,κατά την διάρκεια των οποίων ελάχιστοι επέζησαν από τις κακουχίες.

Βλέποντας ότι το μέτρο αυτό της εκτοπίσεως και εξορίας "αποδίδει" άρχισαν οι Τούρκοι την γενική του εφαρμογή.Κατά ομάδες άρχισαν να απομακρύνονται οι Πόντιοι από τις εστίες τους,μεταφερόμενοι στις κεντρικές περιοχές της Τουρκίας,πεθαίνοντας οι φερόμενοι στις κεντρικές περιοχές της Τουρκίας,πεθαίνοντας οι περισσότεροι στον δρόμο από την πείνα και τις αντίξοες συνθήκες.Όσοι έμειναν πίσω ήταν αναγκασμένοι να υποστούν τις αγριότητες του τουρκικού όχλου,ο οποίος παρακινούμενος τις περισσότερες φορές από την ίδια την Εξουσία προέβαινε σε λεηλασίες,δολοφονίες και καταστροφές σε βάρος των Ελλήνων.

Η είδηση της Μικρασιατικής Καταστροφής έφτασε συγκλονιστική στους κουρασμένους από τους συνεχείς διωγμούς Πόντιους. Από την άλλη ο Κεμάλ βλέποντας πως μετά την ανακωχή που είχε σημάνει το άδοξο τέλος του πολέμου για την Ελλάδα, το Ελληνικό Στοιχείο θα ξαναγεννιώταν σαν μυθικός φοίνικας, μεγαλουργώντας και πάλι μέσα στην Τουρκία, ανακοίνωσε με σχετική διαταγή (1922) ότι οι "πρόσφυγε", όπως ονόμαζε αυτός τους εξόριστους, ήταν ελέυθεροι να φύγουν έξω από τα Τούρκικα σύνορα. Η διαταγή αυτή οδήγησε τους Πόντιους μέσα απο νέες κακουχίες να καταφύγουν άλλοι στην Ρωσία, και άλλοι (το μεγαλύτερο μέρος ) να επιβιβαστούν σε ότι πλωτό μέσο εύρισκαν και να κατευθυνθούν στην Ελλάδα. Η φυγή των Ελλήνων που είχαν απομείνει ολοκληρώθηκε με την Συνθήκη Ανταλλαγής των Πληθυσμών.

Κάνοντας έναν σύντομο απολογισμό των διωγμών των Ελλήνων της Τουρκίας,βρίσκουμε ότι αυτός είναι φοβερός και σε αίμα και σε χρήμα.Ειδικότερα για τον Πόντο οι απώλειες σε έμψυχο υλικο (που έφτανε ως τότε τις 650.000) ήταν 350.000 νεκροί.Η δε αξία των περιουσιών που καταστράφηκαν ή εγκαταλείφθησαν στα τελευταία χρόνια του Διωγμού φτάνει,τα 5δις χρυσές λίρες Τουρκίας,για τα Μικρασιατικά Παράλια και τον Πόντο.

ΠΟΝΤΟΣ - Δ.Ν.Εφραιμίδη - Εκδόσεις ΠΕΛΑΣΓΟΣ

Η εγκατάσταση προσφύγων στη Μακεδονία στοιχεία ανά προσφυγικό οικισμό

________~♈~________

ΠΟΝΤΟΣ ( VI )

            
                Η ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΛΥΡΑ

Η Ποντιακή λύρα είναι ένα τρίχορδο μουσικό όργανο που παίζεται κυρίως από αυτούς που κατάγονται ή κατοικούν στην περιοχή του Πόντου (βορειοανατολική Τουρκία), στην Βόρεια Ελλάδα, και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου. Είναι επίσης γνωστή ως κεμεντζέ ή λύρα του Πόντου. Είναι χωρίς αμφιβολία το μουσικό όργανο που προσδιορίζει τον ποντιακό ελληνικό πολιτισμό και έχει μια πολύ ιδιαίτερη μελωδία σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο όργανο.

Η ποντιακή λύρα είναι ένα στενό σε σχήμα κουτιού σώμα (σκάφος) που περιλαμβάνει έναν λαιμό (γούλα) ,ένα κεφάλι (κιφάλ), και ένα καπάκι που καλύπτει το σώμα. Το σώμα της λύρας είτε κατασκευάζεται από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου, είτε αποτελείται από σύνθεση κομματιών ξύλου. Καλύτερες λύρες θεωρούνται όσες κατασκευάζονται από εξαιρετικά πυκνά ξύλα (δαμασκηνιά, μουριά και καρυδιά). Όχι σπάνια χρησιμοποιείται και ο κέδρος. Το καπάκι, όμως, φτιάχνεται από ξύλο πεύκου ή έλατο.
Οι πλευρές του σώματος της ποντιακής λύρας έχουν περίπου 2-3 mm πάχος, όπως και το καπάκι. Τα κλειδιά αποτελούνται από σκληρό ξύλο (συνήθως το ίδιο ξύλο με αυτό του σώματος) και βρίσκονται στο μπροστινό μέρος της λύρας . Οι χορδές κατασκευάζονται από σύρμα, αν και το έντερο των προβάτων μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τις δύο χαμηλότερες χορδές. Όταν χρησιμοποιούνται χορδές από σύρμα, χρησιμοποιούνται δύο χορδές από βιολιά Α (la), ενώ η ψηλή χορδή είναι μια χορδή κιθάρας 14 (Si).

Κατά παράδοση, το τοξάρι (δοξάρι) γινόταν από κλαδί ελιάς, παρόλα αυτά σήμερα οποιοδήποτε ελαφρύ κομμάτι ξύλου χρησιμοποιείται για την κατασκευή του τοξαριού. Η τρίχα από την ουρά αρσενικού αλόγου θεωρείται ως η ιδανική επιλογή, εντούτοις η συνθετική τρίχα μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί. Παίζοντας, η ένταση της τρίχας του τοξαριού ελέγχεται από το δεύτερο και τρίτο δάχτυλο ενώ το τοξάρι κρατιέται με την παλάμη προς τα πάνω .

Αυτό το μουσικό όργανο είναι κουρδισμένο σε τέταρτα. Ο λυράρης μπορεί να παίξει την ποντιακή λύρα είτε όρθιος είτε καθισμένος κρατώντας την λύρα όρθια. Όταν ο λυράρης παίζει καθισμένος την ποντιακή λύρα, το κάτω μέρος του μουσικού αυτού οργάνου στηρίζεται μεταξύ των μηρών του (λυράρη). Οι χορδές αγγίζονται με τη σάρκα των δάχτυλων, όχι με τα νύχια. Δεν υπάρχει κανένα vibrato. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ποντιακής λύρας είναι η πολυφωνία του, όπου διπλοχορδίες και παράλληλα τέταρτα κυριαρχούν. Η μετακίνηση καρπών επίσης χρησιμοποιείται, κυρίως στους γρηγορότερους σκοπούς. 

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η προέλευση της ποντιακή λύρας είναι πολύ δύσκολο να προσδιορισθεί λόγω έλλειψης καταγεγραμμένων ιστορικών πηγών. Η λέξη κεμεντζέ θεωρείται ότι προέρχεται από τις περσικές λέξεις keman (δοξάρι) και che (μικρό). Το kamancheh ή kamāncha είναι ένα περσικό έγχορδο μουσικό όργανο που «συγγενεύει» με το έγχορδο rebab (τον ιστορικό πρόγονο του kamancheh) και επίσης με την έγχορδη βυζαντινή λύρα που είναι πρόγονος της ευρωπαϊκής οικογένειας βιολιών. Η απάντηση θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ότι η ποντιακή λύρα σχετίζεται και με το kamancheh και με την βυζαντινή λύρα.
 

Πιό πρόωρη γνωστή απεικόνιση της λύρας
σε μια βυζαντινή κασετίνα ελεφαντόδοντου (900 - 1100 μ.χ).

Πιό πρόωρη γνωστή απεικόνιση της λύρας σε μια βυζαντινή κασετίνα ελεφαντόδοντου (900 - 1100 μ.χ).
Γεωγραφικά η ποντιακή λύρα παίχτηκε στις περιοχές εκείνες που κάποτε συνιστούσαν την Βυζαντινή Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας (από την Σαμσούντα μέχρι ανατολικά της Τραπεζούντας). Σήμερα, σε αυτήν την περιοχή που βρίσκεται στη βορειοανατολική Τουρκία, η κεμεντζέ παίζεται εκτενώς και λέγεται Καραντενίζ κεμεντζέ. Το μουσικό αυτό όργανο γενικά δεν παίζεται σε άλλα μέρη της Τουρκίας.
Οι Έλληνες του Πόντου, που έζησαν σ'αυτή την περιοχή για σχεδόν 3000 χρόνια, και που εκδιώχθηκαν το 1923 στο πλαίσιο ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας , μερικές φορές ονομάζουν το μουσικό αυτό όργανο απλά 'λύρα'.

Ο Laurence Picken γράφει: «Ποτέ δεν θα μάθουμε τι έπαιζε με την λύρα του ένας αγράμματος λυράρης στις αρχές του Μεσαίωνα, αλλά το πολυφωνικό παίξιμο της λύρας από εκείνους που ζουν στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, στη ζώνη της καλλιέργειας φουντουκιών μεταξύ Κερασούντας και Χόπα, θα μπορούσε χωρίς υπερβολή να περιγραφεί ως σχεδόν-μεσαιωνικό».

Ο Πόντιος λυράρης παίζει εύθυμα, τονώνοντας τους χορευτές.

ΠΗΓΕΣ

Instrumental Polyphonic Folk Music in Asia Minor. Laurence Picken. Proceedings of the Royal Musical Association. 80th session (1953-1954). pp 73-76 

Polyphony in Touloum Playing by the Pontic Greeks. Christian Ahrens. Yearbook of the Inrenational Folk Music Council. Vol 5. (1973), pp 122-131 

του Αριστείδη Τσιλφίδη

αναδημοσίευση απο Παγκόσμιος Πόντος -PontosWorld

________~♈~________ 

ΠΟΝΤΟΣ ( V )

Η ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Η ποντικακή διάλεκτος είναι μία από τις περισσότερο ενδιαφέρουσες διαλέκτους της Ελληνικής γλώσσας,διασώζοντας στοιχεία της αρχαίας Ιωνικής διαλέκτου καθώς και πολλούς αρχαϊκούς και μεσαιωνικούς - βυζαντινούς τύπους.

Η διάλεκτος αυτή διατηρώντας αμιγείς πολλούς αρχαιοελληνικούς τύπους δείχνοντας έτσι την γλωσσική συνέχεια και ενότητα των νεώτερων Ελλήνων με τους αρχαίους,χαρακτηρίσθηκε από σύγχρονους μελετητές "ως η σημαντικότερη σε εξάπλωση Ελληνική διάλεκτος". Γενικά οι γλωσσολόγοι χωρίζουν την ποντιακή διάλεκτο σε τρεις κατηγορίες :

ι )  Τα Οινουντιακά (Δυτικά Ποντιακά)
ιι)  Τα Τραπεζουντιακά (Ανατολικά
ιιι) Τα Χαλδιώτικα (Νοτιοανατολικά)

Αποτελεί μάλιστα ζωντανή απόδειξη της στενής σχέσεως των Ποντίων με την κυρίως Ελλάδα,μπορώντας να συγκριθεί με γλωσσικά ιδιώματα που συναντώνται στον Ελλαδικό χώρο,όπως στην Κυνουρία της Πελοποννήσου.

Η διατήρηση αρχαίων τύπων και λέξεων,πολλές από τις οποίες σε καμμιά άλλη Ελληνική διάλεκτο βρίσκονται,οφείλεται στο γεγονός ότι η Ποντιακή διάλεκτος λόγω της απόκεντρης γεωγραφικής θέσεως του Πόντου εξελίχτηκε χωριστά,χω΄ρις να υποστεί τις αλλοιώσεις και παραλλαγές που μετέβαλαν την γλώσσα του υπολοίπου Ελληνικού κόσμου.

Αρχαία στοιχεία της ποντιακής διαλέκτου η διάσωση του ε στη θέση του η (ανόετος,ανοεσία), η διατήρηση του τελικού ν των δευτερόκλιτων ουδέτερων (άλογον,παιδίν,ξύλον κλπ.) όπως και στην Κυπριακή διάλεκτο,η διάσωση της κατάληξης -ας της αιτιατικής πληθυντικής των πρωτόκλιτων και τριτόκλιτων ( αυλάς,ημέρας) και η διάσωση των σε -ος και -ον τριγενών και δικατάληκτων επιθέτων (" η άδολος" αντί "η άδολη"). Αρχαίζουσες μορφές σώζονται στα ρήματα,ενώ διατηρούνται οι κτητικές αντωνυμίες (τ' εμόν,τ' εσόν κλπ) καθώς και το απαρέμφατο.

__~♈~__

ΠΟΝΤΟΣ ( IV )

Ο ΠΟΝΤΟΣ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ

Μερικά βασικά στοιχεία που χαρακτήριζαν τον Πόντο στις αρχές του 20αιώνα και αφορούσαν την κατάσταση της Εκκλησίας,του εμπορίου,των τεχνών,της παιδείας αλλά και του σημαντικού συστήματος τοπικής αυτοδιοικήσεως.

Εκκλησιαστικά ο Πόντος περιλάμβανε έξι Μητροπόλεις - επαρχίες:

1) Επαρχία Τραπεζούντας με έδρα την Τραπεζούντα
2) Επαρχία Χαλδίας με έδρα την Κερασούντα και την Αργυρούπολη
3) Επαρχία Ροδοπόλεως με έδρα τις Καρυές
4) Επαρχία Κολωνίας-Νικόπολη με έδρα την Νικόπολη
5) Επαρχία Νεοκαισαρείας με έδρα τα Κοτύωρα
6) Επαρχία Αμασείας με έδρα την Άμισο

Στο εμπόριο έχοντας επιδοθεί από πολύ νωρίς οι Έλληνες του Πόντου μεγαλούργησαν.Η μεγαλύτερη εμπορική κίνηση για τον καπνό υπήρχε στις πόλεις Άμισό και Μπάφρα,όπου σχεδόν το σύνολο του καπνεμπορίου είχε περάσει στα χέρια των Ελλήνων .Κάτι ανάλογο συνέβαινε και στην Κερασούντα,η οποία φημιζόταν για την εμπορία και εξαγωγή λεπτοκαρυών.Αλλά όχι μόνο σ' αυτές τις πόλεις αλλά και παντού και σ' όλους τους τομείς του εμπορίου οι Πόντιοι είχαν διακριθεί για τις ικανότητές τους .Εξάλλου αυτό δείχνει και η ίδρυση και λειτουργία μεγάλων τραπεζικών και εμπορικών οίκων στις πόλεις της Τραπεζούντας,Σαμψούντας και Κερασούντας.

Είχαν διαπρέψει όμως οι Πόντιοι και στις τέχνες ,έχοντας να δείξουν ιδιαίτερα αρίστους αρχιτέκτονες,πρακτικούς στην πλειοψηφία,των οποίων τα έργα θαυμάζουν και οι θεωρητικοί κατήρτισμένοι επιστήμονες μέχρι και σήμερα.

Η μεγάλη αυτή άνθιση τόσο στο επόριο ,όσο και στις τέχνες και τα γράμματα είχε βέβαια σαν κύριο λόγο αναπτύξεως το "δαιμόνιο" της Φυλής αλλά σίγουρα επηρεάστηκε πολύ και από τα αλματώδη βήματα,που από παλιά είχαν για την εκπαίδευση.Έτσι σε κάθε πόλη αλλά και στα πιο μικρά και απόκεντρα χωριά λειτουργούσαν σχολεία.Και μάλιστα ήταν μέσα στις φροντίδες κάθε χωριού να φτιάξει το σχολείο του και να βρει τον δάσκαλό του.

Από τα εκπαιδευτήρια του Πόντου ξεχώριζαν ιδιαίτερα αυτά της Τραπεζούντας με το περίφημο "Φροντιστήριο" της,της Αργυρουπόλεως,με το επίσης "Φροντιστήριο" της,το Γυμνάσιο Αμισού,οι "αστικές σχολές" Κερασούντας,Σουρμένων,Αμασείας,Κοτυώρων κλπ.Από τα Γυμνάσια και τις Σχολές του Πόντου αποφοιτώντας πολλοί νέοι,γράφονταν στα πανεπιστήμια της Κωνσταντινουπόλεως και των Αθηνών έχοντας επιδοθεί στην καλλιέργεια των γραμμάτων και των επιστημών.

Τα Σχολεία και τα Γυμνάσια του Πόντου απετέλεσαν άσβηστες εστίες της Εθνικής Φλόγας που μεταλαμπαδευόταν στη συνέχεια από τους απόφοιτους στα Ελληνόπουλα σε κάθε γωνιά της απομακρυσμένης από την μητέρα Ελλάδα Πατρίδας.

Με την έκδοση αυτοκρατορικού διατάγματος στις 18 Φεβρουαρίου 1856 κατοχυρώθηκε ο θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης του Έθνους με αντιπροσώπους του Λαού και του Κλήρου.Το σύστημα που καθιερώθηκε ήταν πρωτοβάθμιο και το αποτελούσαν ίσης βαθμίδας Κοινότητες.Κάθε  πόλη,κωμόπολη και χωριό αποτελούσε ανεξάρτητη Κοινότητα,με βασικές προϋποθέσεις την ύπαρξη ναού και πάνω από 20 οικογένειες.Οι Κοινότητες αυτές αυτές έφεραν το όνομα του οικισμού και είχαν σαφώς καθορισμένα φυσικά-γεωγραφικά όρια.Οι Κοινότητες χωρίζονταν γενικά σε τρεις κατηγορίες :

-Την Κοινότητα της Τραπεζούντας

-Τις Κοινότητες των πόλεων και κωμοπόλεων

-Τις Κοινότητες χωριών και οικισμών.

Αναφορικά με το σύστημα διοικήσεως που ψήφιζε και ακολουθούσε κάθε μια από τις Κοινότητες ,μπορούμε να εντοπίσουμε ότι διαφοροποιείτο από Κοινότητα σε Κοινότητα παρουσιάζοντας πολλές παραλλαγές.Στην γενικότητα του όμως το σύστημα διοικήσεως των χωριών ήταν ομοιόμορφο,με μοναδική διαφορά στον αριθμό των δημογερόντων (αξάδων),που ποίκιλε,ανάλογα με τον πληθυσμό ,από τρεις μέχρι πέντε.

Γενικά η δομή του συστήματος αυτού της τοπικής αυτοδιοικήσεως έχοντας κορυφή τον Οικουμενικό Πατριάρχη,προχωρούσε προς την βάση με την εξής σειρά: Μητροπολίτης ,Πρωτόγερος,Εκκλησιαστική Επιτροπή,Σχολική Εφορία,Επιτροπή Σχολείων,Επιτροπή ίας,Δημογεροντίας,Κοινοτικό Σώμα με τρεις βάσεις: Μεταλλεία,Καθιδρύματα,Ιερές Μονές.

Είχαν επίσης Κοινότητες το δικαίωμα να απασχολούν και υπαλλήλους που φρόντιζαν για τα "κοινά".Τέτοιοι ήσαν ο Γραμματέας,ο Δάσκαλος,ο Συμβολαιογράφος,ο Ιερέας,ο Κήρυκας( οι οποίοι πληρώνονταν σε χρήμα),ο Φύλακας,ο Νυχτοφύλακας , ο Προβατοβοσκός,ο Νεωκόρος ( οι οποίοι πληρώνοντας σε είδος και χρήμα),ο Αγροφύλακας, ο Γελαδοβοσκός και ο Γιδοβοσκός(οι οποίοι πληρώνοντας σε είδος).

Παράλληλα όμως με το σύστημα Αυτοδιοικήσεως ,εδραιώθηκε από τους Τούρκους και το σύστημα φορολογίας.Ήταν μάλιστα τόσο σκληρό το σύστημα αυτό ,ώστε ανάγκαζε τον λαό του Πόντου να δουλέψει πολύ σκληρά για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις συνεχώς αυξανόμενες οικονομικές απαιτήσεις των Τούρκων.

ΠΟΝΤΟΣ - Δ.Ν.Εφραιμίδη - Εκδόσεις ΠΕΛΑΣΓΟΣ

________~♈~________

Η μάνα εν κρύο νερόν

Στίχοι: Γιάννης Τσανάκαλης
Μουσική: Γιάννης Τσανάκαλης
Πρώτη εκτέλεση: Γιάννης Τσανάκαλης

~~~

 Όταν γερά η μάνα και άλλο κε πορεί
Ατότε θέλ' βοήθειαν, ατότε θέλ' ζωήν
Ατότε θέλ' ζωήν
Κι όταν θα έρτε η ώρα και άλλο κι θα ζει
Αμαν κ' ευτας το χρέος σοις θα καίεται η ψύ σ'

Η μάνα εν κρύο νερόν και σο ποτήρ' κε μπαίν'
Η μάνα να μη ίνεται, η μάνα να μη εν
Η μάνα να μη εν

Η μάνα εν βράχος, η μάνα εν ρασίν
Σον δύσκολον την ώρα σ', μανίτσα θα τσαείς
Μανίτσα θα τσαείς
Η μάνα εν το στήριγμαν, τη χαράς το κλαδί
τ' ατηνές η εγάπη κε βρίεται ση γην

Η μάνα εν κρύο νερόν...

Θα δεβαίνε τα χρόνεα, θα γέρουμε και μεις
Ατά είναι με τη σειρά κι θα γλυτών' κανείς
κι θα γλυτών' κανείς
και ολ' πρέπ' να εξέρουμε σ' αούτο την ζωήν
χωρίς τη μάνας την ευχήν κανείς κε λέπ' χαΐρ'

Η μάνα εν κρύο νερόν...

Η μάνα εν κρύο νερόν...


~0~ 

 

ΠΟΝΤΟΣ ( ΙΙΙ )

ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ:

ΜΕΓΑΛΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ-ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΕΠΙ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

χάρτης 

Στα 1204 μετά την κατάληψη  της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους,ο εγγονός του Ανδρόνικου Α' ,ίδρυσε στην νοτιοανατολική ακτή της Μαύρης Θάλασσας την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας (Απρίλιος 1204).Η Τραπεζούντα,στολίδι του Πόντου, "η κεφαλή και οφθαλμός ολοκλήρου της Ασίας", αποτελώντας σπουδαίο ναυτιλιακό και ναυπηγικό κέντρο από τον 8ο αιώνα,είχε επαφή με τους Πατσινάκους,Ρώσους και Χαζάρους,μέσω του Καυκάσου με την Αρμενία και  την Σαμαρεία,και από το Νότο με την Συρία και τις Ελληνικές πόλεις Αμισό (Σαμψούντα),Σινώπη και Αμάστρα.

Περιβαλλόταν από τείχη που χωρίζοντας σε τρία τμήματα και φτάναν μες την θάλασσα.Σιγά-σιγά ομως επεκτάθηκε και έξω από τα τείχη εξαιτίας της αυξήσεως του πληθυσμού της.Χαρακτηριστικά της ήταν τα όμορφα οικοδομήματα,οι καλά οργανωμένες αγορές(παζάρια),το λιμάνι και τα ναυπηγεία,τα προάστεια με τα γραφικά σπιτάκια και τους κήπους.Εύφορη γη,εκτεταμένες καλλιέργειες,βοσκοτόπια,εμπόριο και ναυπηγική ήταν εκείνα τα οικονομικά στοιχεία που την πρόβαλαν σ' ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά κέντρα του Βυζαντίου.

Ιδιαίτερα μεγάλη σημασία απέκτησε μετά τον 11ο αιώνα μετά τις νίκες του Βυζαντίου στην Μεσοποταμία και την προσάρτηση της Μεγάλης Αρμενίας.Σιγά-σιγά όμως και απειλιτικά άρχισαν να εμφανίζονται οι Τούρκοι, οι οποίοι εκμεταλλευόμενοι εσωτερικά προβλήματα που απασχολούσαν την εποχή εκείνη το Βυζάντιο,εγκαθίστανται  στην Μικρά Ασία, καταλαμβάνοντας την Σινώπη.Η ανακατάληψή της όμως από τον Μανουήλ Κομνηνό, απομακρύνει τον 12ο αιώνα την απειλή των Τούρκων και δίνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο εμπόριο της Ανατολής στην Τραπεζούντα.

Προβλήματα όμως εμφανίζονται και πάλι,αυτή τη φορά από τους Ιταλούς Γενουάτες.Αυτοί επεκτείνοντας συνεχώς την ισχύ και επιρροή τους στην Μαύρη Θάλασσα κατάφεραν να συνάψουν συμφωνία με τον Μανουήλ Α΄ ,ιδρύοντας μάλιστα και δική τους παροικία μέσα στην Τραπεζούντα(1300).Από τότε άρχισε η παρακμή της πόλεως.Ήταν μάλιστα αυτοί οι Γενουάτες,οι οποίοι αφού εξόρμησαν στην Κριμαία,συνέχισαν βάζοντας φωτιά στα ναυπηγεία της Τραπεζούντας,αναγκάζοντας τον Αλέξιο Β' να συνεννοηθεί με τον ηγεμόνα της Σινώπης Τσελεμπή προκειμένου να τους διώξει.Ακολούθησαν δύο συνθήκες,αλλά οπωσδήποτε οι σχέσεις Τραπεζούντας-Γένουας είχαν κλονισθεί.Ιδιαίτερα μετά την ευνοϊκή πολιτική που είχαν αρχίσει να εφαρμόζουν οι Ενετοί,αντίπαλοι των Γενουατών.

Στα 1453,η Πόλη έπεσε στα χέρια των Τούρκων.Η Τραπεζούντα όμως παρόλες τις αντιξοότητες που αντιμετώπιζε συνέχισε να αντιστέκεται ώσπου τελικά κατελήφθη και αυτή από τους Τούρκους στα 1461.Ακολούθησε η μάυρη εποχή της σκλαβιάς,της Τουρκοκρατίας.Ήταν μάλιστα τόσο καταστροφική η λαίλαπα των κατακτητών που δεν επέστρεψε παρά να σώζονται σήμερα ελάχιστα δείγματα του Ελληνικού στοιχείου στην πόλη ,με κορυφαία το φρούριο και την ακρόπολη,φωτεινούς φάρους των ενδόξων και λαμπρών στιγμών που γνώρισε η παλιά αυτή Ελληνική αποικία.

Ο ΠΟΝΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

Μετά την άλωση της Τραπεζούντας και την κατάκτηση του Πόντου από τους Τούρκους άρχισε η φυγή των κατοίκων από τους Τούρκους άρχισε η φυγή των κατοίκων από τα παράλια της χώρας.Άλλοι κατευθύνθηκαν προς τη Νότια Ρωσία,όπου βαθμιαία αφομοιώθηκαν με τον ιθαγενή ομόθρησκο πληθυσμό,ενώ άλλοι μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη,η οποία είχε ελαττωθεί σε πληθυσμμό μετά τις σφαγές και λεηλασίες των Τούρκων.Ήταν τότε που ο Σουλτάνος Μωάμεθ ζητούσε να προσελκύσει εποίκους από τις επαρχίες για να αυξήσει τον πληθυσμμό της τότε πρωτεύουσας της Τουρκίας.

Ο Χριστιανικός πληθυσμός όμως του Πόντου ελαττώθηκε και από τον εξισλαμισμό πολλών Χριστιανών,που έγινε είτε ακουσίως είτε εκουσίως και προκειμένου να σώσουν οι άνθρωποι εκείνοι τις ζωές και τις περιουσίες τους από τις απάνθρωπες διαθέσεις των Τούρκων.

Γρήγορα κατάλαβαν όμως οι κατακτητές ότι είχαν συμφέρον να ανέχονται τους Έλληνες προκειμένου να έχουν από τη μία φορολογήσιμο υλικό,και από την άλλη την εργασία καλών τεχνών και επαγγελματιών.

Έτσι άρχισε να παρατηρείται άνθιση στο εμπόριο,τις τέχνες και τα επαγγέλματα.Η σχετική αυτή όμως ευημερία των Χριστιανών δεν ήταν δυνατόν να μην προκαλέσει διωγμούς από τους Τούρκους,που είναι γνωστοί για την πλεονεξία και τις κατακτητικές τους διαθέσεις.Η κατάσταση μάλιστα έφτασε στο χειρότερό της σημείο τον 17ο αιώνα με την εμφάνιση των "δερεβέηδων",ανυπότακτων τιμαριούχων,που όχι μόνο εναντίον του σουλτάνου πολεμούσαν,αλλά καταπίεζαν και τους Χριστιανούς.

Έτσι άρχισε για πολλούς Έλληνες μια ακόμα περίοδος μεταναστεύσεως στην Ρωσία και Μολδοβλαχία.Άλλοι πάλι προτίμησαν να εξισλαμισθούν,όπως οι Έλληνες της περιοχής Όφεως,οι οποίοι μέχρι πριν λίγα χρόνια διατηρούσαν Ελληνικούς γλωσσικούς χαρακτήρες,Ελληνικές ονομασίες χωριών,και ωρισμένα πατροπαράδοτα έθιμα.

Το μεγαλύτερο όμως μέρος των Ελλήνων παρέμενε καρτερικά στην θρησκεία των πατέρων του,ιδιαίτερα στις περιφέρειες όπου υπήρχαν μοναστήρια.

Εκτός όμως από τους φανερούς Έλληνες Χριστιανούς υπήρχαν και οι λεγόμενοι "κρυπτοχριστιανοί".Αυτοί στα χωριά με μικτό ή αμιγή πληθυσμό ήταν γνωστοί στους περίοικους ομόθρησκους τους.Στις πόλεις όμως έκρυβαν την θρησκεία τους και από τους Χριστιανούς.Μόνον ο αρχιερέας τους γνώριζε και εκτός από αυτόν μερικοί εμπιστευτικοί ιερείς,οι οποίοι και βοηθούσαν τους κρυφούς Χριστιανούς να τελέσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.

Μετά από πιέσεις των Χριστιανών Ευρωπαϊκών δυνάμεων η Τουρκική κυβέρνηση αναγκάστηκε να κηρύξει την ανεξιθρησκεία.Τότε οι περισσότεροι κρυπτοχριστιανοί επωφελήθηκαν από την ευκαιρία για να διακυρήξουν την αληθινή τους πίστη.Αυτό όμως τόνωσε τον Τουρκικό φανατισμό και έκανε την Τουρκική κυβέρνηση να υπαναχωρήσει στο θέμα της ανεξιθρησκείας το 1856.Έτσι χωρίς να ανγνωρίσει τους κρυπτοχριστιανούς σαν Έλληνες τους κατέγραψε σε διπλούς καταλόγους με τον χαρακτηρισμό "τενεσούρ" δηλ.αρνησίθρησκους μουσουλμάνους μεν,Τούρκους στην εθνικότητα δε,θέλοντας με αυτό τον τρόπο να τους υποχρεώσει σε στρατιωτική θητεία.Το ζήτημα των κρυπτοχριστιανών έπαψε να υφίσταται μετά από διαπραγματεύσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου και την καθιέρωση της στρατιωτικής θητείας σε όλους τους Χριστιανούς.

Ανεξάρτητα όμως από το ζήτημα αυτό οι Έλληνες πληθυσμοί του Πόντου άρχισαν να προοδεύουν μετά την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που εξαγγέλθηκαν στα 1839 και 1856 με το "Χάττι-Χουμαγιούν".Ιδιαίτερα μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο (1854-1856) αφότου ανεπύχθειη ατμοπλοία στον Εύξεινο Πόντο,η Τραπεζούντα έγινε και πάλι κέντρο εμπορίου προς το Ιράκ και την Περσία.Δεύτερη ερχόταν η Αμισός(Σαμψούντα)επίνειο της Καππαδοκίας, και τρίτη η Κερασούντα,λιμάνι της επαρχίας Κολωνίας.Στην Σαμψούντα έφτασαν πολλοί άποικοι από την Καππαδοκία,ακόμα και από την Κωνσταντινούπολη. Πολλούς αποίκους έστειλε η Καππαδοκία και στην περιοχή της Μπάφρας,σημαντικού κέντρου καλλιέργειας και εμπορίας καπνού.

Αξιοσημείωτη ήταν επίσης και η πνευματική ανάπτυξη των Ελληνικών πληθυσμών του Πόντου κατά την εποχή αυτή.Από τον 18ο ήδη αιώνα παρουσίαζε μεγάλη αίγλη το "Φροντιστήριο" της Τραπεζούντας έχοντας εξελιχθεί σ' ένα τέλειο γυμνάσιο.Ένα όμοιο με τρεις γυμνασιακές τάξεις ιδρύθηκε τον 19ο αιώνα στην Αργυρούπολη Χαλδίας,ενώ πλήρες Γυμνάσιο υπήρχε ήδη στην Αμισό και ημιγυμνάσια στις Κερασούντα,Κοτυώρα και Σινώπη.

Η πρόδος συνεχίστηκε και κατά την πρώτη οκταετία του 20ου αιώνα μέχρι το 1909, οπότε αφού επικράτησε το νεοτουρκικό καθεστώς,άρχισε τις διώξεις κατά του Ελληνικού στοιχείου σε ολόκληρη της Τουρκία,αλλά ειδικότερα στον Πόντο.

ΠΟΝΤΟΣ - Δ.Ν.Εφραιμίδη - Εκδόσεις ΠΕΛΑΣΓΟΣ

________~♈~________