Κυριακή, 15 Ιανουαρίου 2012

Αλμπέρ Καμύ - Ο μύθος του Σίσυφου ( Ι )


μέρος πρώτο


Sisyfo by  Tiziano

Albert Camus - O μύθος του Σίσυφου 

Οι θεοί είχαν καταδικάσει τον Σίσυφο να σπρώχνει ασταμάτητα μέχρι την κορυφή ενός βουνού,απ' όπου η πέτρα, κατρακυλούσε από το ίδιο της το βάρος. Είχαν σκεφτεί, και κάπως δικαιολογημένα, πως δεν υπάρχει πιο φοβερή τιμωρία απ' την ανώφελη και ανέλπιδη εργασία.

Εάν πιστέψουμε τον Όμηρο, ο Σίσυφος ήταν ο πιο συνετός και ο πιο προνοητικός από τους θνητούς. Μια άλλη, όμως, παράδοση τον παρουσιάζε ως ληστή. Δε βλέπω εδώ καμιά άλλη διαφορά. Οι γνώμες διχάζονται πάνω στα αίτια που τον ανάγκασαν να καταντήσει ο ο ανώφελος δουλευτής του Άδη. Κατ' αρχάς του προσάπτουν κάποια επιπολαιότητα  απέναντι  στους θεούς. Αποκάλυψε τα μυστικά τους. Ο Δίας απήγαγε την Αίγινα,την κόρη του Ασωπού. Ο πατέρας της παραξενεύτηκε με τούτη την εξαφάνιση και παραπονέθηκε στον Σίσυφο,ο οποίος ,γνωρόζοντας για την αρπαγή,προσφέρθηκε να τον βοηθήσει,με τον όρο πως ο Ασωπός θα έδινε νερό στο κάστρο της Κορίνθου.Από τους ουράνιους κεραυνούς ,προτίμησε την ευλογία του νερού.Τιμωρήθηκε γι αυτό από τον Άδη.Ο Όμηρος μας διηγείται επίσης ότι ο Σίσυφος είχε αλυσοδέσει το Θάνατο. Ο Πλούτων δεν μπόρεσε να ανεχτεί το θέαμα του έρημου και σιωπηλού βασιλείου του. Έσπευσε να στείλει το θεό του πολέμου που ελευθέρωσε το Θάνατο από τα χέρια του νικητού του. 

Λένε ακόμα πως όταν ο Σίσυφος ήταν ετοιμοθάνατος θέλησε απερίσκεπτα να δοκιμάσει ανόητα την αγάπη της γυναίκας του.Της παράγγειλε να μη θάψει το πτώμα του,αλλά να το πετάξει καταμεσής της δημόσιας πλατέιας.Ο Σίσυφος βρέθηκε στον Άδη. Κι εκεί, εξοργησμένος εξ αιτίας μιας υπακοής τόσο αντίθετης στην ανθρώπινη αγάπη, πήρε την άδεια από τον Πλούτωνα να επιστρέψει στη γη για να τιμωρήσει τη γυναίκα του. Μα όταν ξανάδε την όψη του απάνω κόσμου, γεύτηκε το νερό και τον ήλιο, τις ζεστές πέτρες και τη θάλασσα, δεν ήθελε πια να επιστρέψει στον καταχθόνιο Άδη.Οι ανακλήσεις ,η οργή και οι προειδοποιήσεις δεν απέδωσαν τίποτα.Για πολλά χρόνια ακόμα,απόλαυσε την καμπύλη του κόλπου, τη λαμπερή θάλασσα και στα χαμόγελα της γης.Χρειάστηκε η παρέμβαση των θεών.Ο Ερμής ήρθε και άρπαξε τον θρασύ από το σβέρκο και, απομακρύνοντάς τον απ' τις χαρές του, τον ξανάφερε δια της βίας στον Άδη όπου τον περίμενε ο βράχος του.

Έχουμε ήδη καταλάβει ότι ο Σίσυφος είναι ο παράλογος ήρωας τόσο για τα πάθη του όσο και για το βασανιστήριό του.Η περιφρόνησή του επέναντι στους θεούς, το μίσος του για το θάνατο και το πάθος του για τη ζωή του στοίχισαν αυτό το ανείπωτο μαρτύριο όπου όλο το είναι του επιδίδεται σε κάτι που δεν τελειώνει ποτέ.Είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσει για τα γήινα πάθη. Δε μας αφηγούνται τίποτα για τον Σίσυφο στον Άδη. Οι μύθοι φτιάχνονται για να τους ζωντανεύει η φαντασία. Σ' αυτόν εδώ βλέπουμε μόνο όλη την προσπάθεια ενός τεντωμένου κορμιού ν' ανασηκώσει την πελώρια πέτρα, να την κυλήσει και να την σπρώξει ν' ανεβεί μια πλαγιά εκατοντάδες φορές ξανά και ξανά. Βλέπουμε το συσπασμένο πρόσωπο, το κολλημένο πάνω στην πέτρα μάγουλο, τη βοήθεια ενός ώμού που δέχεται το λασπωμένο όγκο,το ένα πόδι του που τη στηρίζει,την επαναληπτική προσπάθεια με τεντωμένα τα μπράτσα,την εντελώς ανθρώπινη σιγουριά των δυο χεριών γεμάτων χώμα.
Στο τέλος αυτής της τρομερής προσπάθειας, της μετρημένης με ένα διάστημα χωρίς ουρανό κι ένα χρόνο δίχως τελειωμό,ο σκοπός εκπληρώνεται.Ο Σίσυφος βλέπει τότε το βράχο να κατρακυλά σε λίγες στιγμές προς τους πρόποδες του βουνού απ' όπου θα πρέπει να τον ανεβάσει παλιστην κορυφή.Ξανακατεβαίνει στην πεδιάδα.

Ο Σίσυφος μ' ενδιαφέρει κατά τη διάρκεια αυτής της επιστροφής,αυτής της ανάπαυλας. Ένας άνθρωπος που μοχθεί τόσο κοντά στις πέτρες,πέτρα ήδη κι ο ίδιος.Βλέπω αυτό τον άνθρωπο να ξανακατεβαίνει,με βαρύ αλλά σταθερό βήμα ,προς το ατέλειωτο μαρτύριό του. Τούτη η ώρα που είναι σα μια ανάσα και που επαναλαμβάνεται το ίδιο σίγουρη με τη δυστυχία του και ξανάρχεται το ίδιο σίγουρα με τη δυστυχία του, αυτή η ώρα, είναι η ώρα της συνείδησης.Σε κάθε μια απ' τις στιγμές της, από τότε που αφήνει την κορυφή και βουλιάζει σιγά - σιγά προς στις φωλιές των θεών, είναι ανώτερος της μοίρας του. Είναι πιο δυνατός από το βράχο του.

Το τραγικό του μύθου βρίσκεται στην συνείδηση του ήρωα.Πού θά ήταν,πράγματι,ο μόχθος του, εάν σε κάθε βήμα τον στήριζε η ελπίδα της επιτυχίας; Σήμερα,ο εργάτης κάνει την ίδια δουλειά όλες τις μέρες της ζωής του κι αυτή η μοίρα είναι το ίδιο παράλογη.Είναι όμως τραγικός μόνο τις σπάνιες στιγμές που αποκτά συνείδηση.Ο Σίσυφος, προλετάριος των θεών, ανίσχυρος κι επαναστατημένος, ήξερε όλη την έκταση της άθλιας ύπαρξής του: αυτή την σκέφτεται καθώς κατεβαίνει.Η διαύγεια του πνεύματός του,που θα 'πρεπε να ήταν το μαρτύριό του,ολοκληρώνει ταυτόχρονα τη νίκη του.Κανένα πεπρωμένο δεν αντέχει στην περιφρόνηση. 

Αν η κατάβαση μερικές φορές είναι θλιβερή,μπορεί να είναι και χαρούμενη.Τούτη η λέξη δεν είναι υπερβολική. Φαντάζομαι πάλι τον Σίσυφο να επιστρέφει προς το βράχο του και την οδύνη ν' αρχίζει. Όταν οι εικόνες της γης παραμένουν πολύ έντονες στη μνήμη, όταν το κάλεσμα της ευτυχίας γίνεται πολύ επιτακτικό, στην καρδιά του ανθρώπου γεννιέται η θλίψη: είναι η νίκη του βράχου, γίνεται ο ίδιος ο βράχος. Η απέραντη απόγνωση είναι αβάσταχτη.Είναι οι νύχτες μας στη Γεσθημανή. Μα οι συντριπτικές αλήθειες χάνονται όταν αναγνωρίζονται.Έτσι,ο Οιδίπους υπακούει αρχικά στη μοίρα χωρίς να το ξέρει.Από τη στιγμή που ξέρει,αρχίζει η τραγωδία του.Αλλά την ίδια στιγμή που, τυφλωμένος κι απελπισμένος, κατανοεί ότι το μόνο που τον κρατάει δεμένο μ' αυτό τον κόσμο είναι το δροσερό χέρι μιας κοπέλας,αντηχεί ένας μεγάλος λόγος: "Παρά τις τόσες δοκιμασίες, η προχωρημένη ηλικία μου και το μεγαλείο της ψυχής μου, μου παρέχουν το δικαίωμα να κρίνω πως όλα είναι καλά". Ο Οιδίπους του Σοφοκλή, όπως ο  Κιρίλοφ του Ντοστογιέφσκι, δίνει έτσι τον ορισμό της παράλογης νίκης. Η αρχαία σοφία σμίγει με τον σύγχρονο ηρωισμό.

Δεν ανακαλύπτει κανείς το παράλογο δίχως να επιχειρήσει να γράψει κάποιο εγχειρίδιο για την ευτυχία. "Ε! Πώς, από τόσο στενούς δρόμους...;"Ένας όμως,κόσμος υπάρχει. Η ευτυχία και το παράλογο είναι δυο παιδιά της ίδιας γης. Είναι αχώριστα. Το λάθος θα ήταν να λέγαμε ότι η ευτυχία γεννιέται αναγκαστικά από την γνωριμία με το παράλογο. Συμβαίνει ωστόσο, το συναίσθημα του παράλογου να γεννιέται από την ευτυχία. "Κρίνω ότι όλα είναι καλά", λέει ο Οιδίπους, κι αυτά τα λόγια είναι ιερά. Αντηχούν στο άγριο και πεπερασμένο σύμπαν του  ανθρώπου.Του μαθαίνουν ότι δεν εξαντλήθηκαν όλα,δεν έχουν εξαντληθεί. Διώχνουν από τούτο τον κόσμο ένα θεό που παρεισέφρυσε ανικανοποίητος και που αρέσκεται σε ανώφελους πόνους.Καθιστούν τη μοίρα μια ανθρώπινη υπόθεση που πρέπει να ρυθμίζεται από τον άνθρωπο και μόνο. 

Όλη η βουβή χαρά του Σίσυφου βρίσκεται εκεί.Η μοίρα του του ανήκει.Ο βράχος του είναι δικός του.Το ίδιο συμβαίνει και με τον παράλογο άνθρωπο :  όταν στοχάζεται μπροστά στο μαρτύριό του, όλα τα είδωλα σωπαίνουν. Σ' αυτό το σύμπαν ,παραδωμένο αίφνης στη σιωπή,υψώνονται οι χιλιάδες μικρές,έκθαμβες φωνές της γης. Ασυνείδητα και μυστικά καλέσματα, προσκλήσεις όλων των προσώπων, αποτελούν την απαραίτητη ανάποδη όψη του νομίσματος και το της νίκης. Δεν υπάρχει ήλιος χωρίς σκιά και πρέπει να γνωρίσουμε τη νύχτα. Ο παράλογος άνθρωπος λέει ναι και ο αγώνας του δεν θα 'χει τελειωμό. Αν υπάρχει μια προσωπική μοίρα,δεν υπάρχει κανένα ανώτερο πεπρωμένο,ή τουλάχιστον υπάρχει εκείνο μόνο που ο άνθρωπος κρίνει μοιραίο και αξιοκαταφρόνητο.Για όλα τ' άλλα,ξέρει ότι είναι ο κύριος των ημερών του.Τούτη τη κρίσιμη στιγμή που ο άνθρωπος κανει τον απολογισμό της ζωής του,ο Σίσυφος,επιστρέφοντας προς το βράχο του,παρατηρεί αυτή την ασύνδετη σειρά των πράξεων που φτιάχνει το πεπρωμένο του,δημιουργημένο από τον ίδιο,συσπειρωμένο κάτω από το βλέμμα της μνήμης του και σφραγισμένο σε λίγο με το θάνατό του.Έτσι, πεπεισμένος για την απόλυτα ανθρώπινη έλευση κάθε ανθρώπινου πράγματος,σαν τυφλός που λαχταρά το φως του και που γνωρίζει πως η νύχτα είναι ατέλειωτη,πορεύεται συνέχεια.Ο βράχος κυλάει πάντα.

Αφήνω τον Σίσυφο στους πρόποδες του βουνού!Πάντα ξαναβρίσκει κανείς το φορτίο του. Αλλά ο Σίσυφος διδάσκει την ύψιστη πίστη που αρνείται τους θεούς και σηκώνει τους βράχους. Κι εκείνος κρίνει πως όλα είναι καλά. Τούτο το σύμπαν, αδέσποτο στο εξής, δεν του φαίνεται άγονο ούτε ασήμαντο.Κάθε κόκκος αυτής της πέτρας, κάθε ορυκτό θραύσμα  αυτού του πλημμυρισμένου από νύχτα βουνού ,σχηματίζει από μόνο τουένα κόσμο.Ο αγώνας και μόνο προς την κορυφή αρκεί για να γεμίσει μιαν ανθρώπινη καρδιά.Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο.



Βραβειο Νομπελ
μετάφραση : Νικη Καρακιτσου - Ντουζε
                        Μαρια Κασαμπαλογλου- Ρομπλεν
εκδόσεις Καστανιωτη - Εικοστος αιωνας
σελ.162


επιμέλεια-δημοσίευση από CaRiNa

______________________________

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου