Παρασκευή, 3 Φεβρουαρίου 2017

Αντιγόνη-Χατζιδάκις





Άνδρες Αθηναίοι, τί μας κοιτάτε με περιέργεια;
Αυτός είν’ ο πατέρας μου, ο Οιδίποδας,
που κάποτε ήταν βασιλιάς τρανός και τώρα
γυρνάει στην αγορά σας πληγωμένος
από τη μοίρα, κουρελιάρης και τυφλός,
παίζοντας το χαλασμένο του οργανάκι.

Άνδρες Αθηναίοι, κάθε οβολός σας
προσθέτει στην καρδιά σας μια ραγισματιά.
Του Οίκου μας τα μυστικά βαραίνουν
απ’ της δικής σας φαντασίας τις προσθήκες.
Αφήστε μας, ώς πότε θα μας σέρνετε
εδώ και κει, σα γύφτο με αρκούδα —
κι οι τραγωδοί να μας ανεβάζουν στα θέατρα,
να μας πολιορκούν για λεπτομέρειες,
και να ρωτούν πώς γίνηκε αυτό,
πώς δεν κατάφερε το χτύπημα να τ’ αποφύγει.
Άνδρες Αθηναίοι, δε σας φτάνει
που ο πατέρας μου υπήρξε ποιητής,
ο πρώτος του συμβολισμού εισηγητής,
που με το επίγραμμα «Απάντηση στη Σφίγγα»
έσωσε τη ζωή πολλών σας — χώρια
η αισθητική απόλαυση· γιατί
στον ιδιωτικό του βίο εισδύετε
και ψάχνετε για οιδιπόδεια συμπλέγματα,
άνομους έρωτες
και ηδονές που απαγορεύει η τρεχάμενη ηθική;
Σας έφτανε η «Απάντηση στη Σφίγγα».
Τ’ άλλα ας τ’ αφήνατε στο μισοσκόταδο.
Στο κάτω κάτω, το ’κανε εν αγνοία του
ενώ εσείς το κάνετε εν πλήρει γνώσει.

(Ντίνος Χριστιανόπουλος, «Αντιγόνη υπέρ Οιδίποδος», Ποιήματα, εκδ. Διαγωνίου.)

Πηγή: Το 23ο Γράμμα

 .



Πέμπτη, 19 Ιανουαρίου 2017

ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑ: Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης τα ανθρώπινα δικαιώματα






ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑ:
ΣΕ ΚΑΤAΣΤΑΣΗ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝAΓΚΗΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΑΝΤΙΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦAΛΕΙΑ

Σήμερα, Πέμπτη 19 Ιανουαρίου 2017, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, το Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας παρουσίασε την νέα Έκθεση της οργάνωσης, με τίτλο «Επικίνδυνα δυσανάλογη: η διαρκώς διευρυνόμενη “εθνική ασφάλεια” στην Ευρώπη».
Η Έκθεση αποκαλύπτει πώς μία πληθώρα νόμων και τροπολογιών, που ψηφίστηκαν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, υπονομεύουν θεμελιώδεις ελευθερίες και αποδομούν βασικές εγγυήσεις για την προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.  
Την Έκθεση παρουσίασε ο Σπυρίδων-Ηρακλής Ακτύπης, Διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας Ελλάδας, επισημαίνοντας: «Για τη Διεθνή Αμνηστία δεν υφίσταται δίλημμα: ανθρώπινα δικαιώματα ή ασφάλεια. Το δικαίωμα στη ζωή είναι αναμφισβήτητο, πρωταρχικό και οι κυβερνήσεις έχουν καθήκον να προστατέψουν τους πολίτες τους, όπως έχουν καθήκον να σέβονται όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα».

 

Εθνική ασφάλεια και ο «κίνδυνος» για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

Η Έκθεση «Επικίνδυνα δυσανάλογη: η διαρκώς διευρυνόμενη “εθνική ασφάλεια” στην Ευρώπη».  βασίζεται σε διετή έρευνα που διενεργήθηκε σε 14 κράτη-μέλη της Ε.Ε. καθώς και σε αναλύσεις μέτρων που λήφθηκαν σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο και καταδεικνύει το βαθμό στον οποίο οι νέες νομοθεσίες και πολιτικές που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της απειλής της τρομοκρατίας, έχουν συνθλίψει εγγυήσεις για την προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Σε πολλές χώρες, τα αντιτρομοκρατικά μέτρα που έχουν προταθεί ή τεθεί σε εφαρμογή έχουν διαβρώσει το κράτος δικαίου, έχουν ενισχύσει τις εκτελεστικές εξουσίες, έχουν απογυμνώσει τους δικαστικούς ελέγχους, έχουν περιορίσει το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και έχουν εκθέσει τους πολίτες σε ανέλεγκτη παρακολούθηση εκ μέρους των κυβερνήσεων. Ο αντίκτυπος αυτών των μέτρων στους αλλοδαπούς και τις εθνικές και θρησκευτικές μειονότητες είναι ιδιαίτερα βαρύς.

Το νέο «φυσιολογικό»: Νόμοι για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης και έκτακτα μέτρα

Σε αρκετές χώρες, οι συνταγματικές αλλαγές ή η νομοθεσία θα κάνουν πλέον ευκολότερη την κήρυξη επίσημης κατάστασης έκτακτης ανάγκης ή θα παραχωρούν ειδικές εξουσίες και αρμοδιότητες στα σώματα ασφαλείας και τις υπηρεσίες πληροφοριών, συχνά με ελάχιστη ή καμία δικαστική επίβλεψη.

Για παράδειγμα, νέα νομοθεσία στην Ουγγαρία παρέχει σαρωτικές εκτελεστικές εξουσίες σε περίπτωση κήρυξης επείγουσας ανάγκης, εξουσίες που περιλαμβάνουν την απαγόρευση των δημόσιων συναθροίσεων, αυστηρούς περιορισμούς στην ελευθερία κυκλοφορίας και το πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων. Αόριστες διατάξεις παραχωρούν εξουσίες που επιτρέπουν την αναστολή νόμων και την ταχεία ψήφιση νέων, καθώς και την παράταξη του στρατού με πυροβόλα όπλα για την πάταξη αναταραχών.

Στη Γαλλία, η κατάσταση έκτακτης ανάγκης έχει παραταθεί πέντε φορές μονιμοποιώντας μια σειρά επεμβατικών μέτρων, στα οποία συμπεριλαμβάνονται η δυνατότητα απαγόρευσης συγκεντρώσεων και η διενέργεια κατ’οίκον ερευνών χωρίς δικαστικό ένταλμα.

Τα προσωρινά έκτακτα μέτρα, όπως τα διοικητικά διατάγματα για τον έλεγχο των μετακινήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, έχουν σταδιακά και αυξανόμενα ενσωματωθεί στο κοινό δίκαιο.

Νέος αντιτρομοκρατικός νόμος στην Πολωνία παγιώνει μόνιμες υπερεξουσίες, οι οποίες περιλαμβάνουν τη μεροληπτική στοχοποίηση αλλοδαπών.

Ορισμένα κράτη-μέλη έχουν καταχραστεί τους αντιτρομοκρατικούς νόμους για να στοχοποιήσουν υπερασπιστές των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και πολιτικούς ακτιβιστές. Κατεξοχήν παράδειγμα της κατάχρησης των μέτρων έκτακτης ανάγκης από τη γαλλική αστυνομία αποτελεί ο κατ’οίκον περιορισμός οικολόγων ακτιβιστών λίγο πριν τη Διάσκεψη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή στο Παρίσι το 2015.

Κράτη παρακολούθησης

Πολλά κράτη-μέλη της Ε.Ε. έχουν ενταχθεί πλέον στις τάξεις των «κρατών παρακολούθησης» καθώς έχουν υιοθετήσει νέους νόμους που επιτρέπουν την αδιάκριτη μαζική παρακολούθηση, και οι οποίοι παραχωρούν επεμβατικές εξουσίες στα σώματα ασφαλείας και στις υπηρεσίες πληροφοριών.

Εξουσίες μαζικής παρακολούθησης έχουν παραχωρηθεί ή επεκταθεί με διάφορους τρόπους, μεταξύ άλλων, στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Πολωνία, την Ουγγαρία, την Αυστρία, το Βέλγιο και την Ολλανδία, επιτρέποντας έτσι τη μαζική υποκλοπή και την πιθανή πρόσβαση στα δεδομένα εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η στοχοποιημένη και άνευ επίβλεψης παρακολούθηση έχει επίσης μαζικά επεκταθεί. Ο αντιτρομοκρατικός νόμος που ψηφίστηκε στην Πολωνία επιτρέπει μέτρα συγκεκαλυμμένης παρακολούθησης τα οποία έχουν ως στόχο τους ξένους πολίτες. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται η παρακολούθηση τηλεφωνικών και ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθώς και τηλεπικοινωνιακών δικτύων και συσκευών χωρίς καμία δικαστική επίβλεψη για τρεις μήνες.

Κατ’ εφαρμογή του αντιτρομοκρατικού νόμου, οι βρετανικές αρχές σταμάτησαν τον David Miranda, βραζιλιάνο πολίτη ο οποίος βοηθούσε τη δημοσιογραφική έρευνα σχετικά με τις αποκαλύψεις του Edward Snowden, καθώς ταξίδευε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2013. Ο Miranda τέθηκε υπό κράτηση, υπέστη έλεγχο και ανακρίθηκε για εννέα ώρες με την υπόνοια ανάμειξης σε «κατασκοπεία» και «τρομοκρατία». Το κινητό τηλέφωνο, το laptop, ο εξωτερικός σκληρός δίσκός του καθώς και άλλα αντικείμενα κατασχέθηκαν.


Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται και η καθεμία και ο καθένας πρέπει να απαντήσουμε είναι: είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε τα δικαιώματά και τις ελευθερίες μας στη μάχη εναντίον της τρομοκρατίας;
— Σπυρίδων-Ηρακλής Ακτύπης, Διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας Ελλάδας

 

Εγκλήματα σκέψης

Σε μια μοντέρνα εκδοχή του οργουελιανού «εγκλήματος σκέψης», άνθρωποι μπορεί πλέον να διωχθούν ποινικά για ενέργειες που έχουν εξαιρετικά ισχνή σχέση με πραγματική εγκληματική συμπεριφορά. Με τα αντιτρομοκρατικά μέτρα να εστιάζουν περισσότερο από ποτέ στην πρόληψη, οι κυβερνήσεις έχουν επενδύσει σε «προ-εγκληματικές» πολιτικές και στηρίζονται όλο και περισσότερο σε διοικητικά διατάγματα για να περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία και άλλα δικαιώματα των πολιτών. Ως αποτέλεσμα αυτών των μέτρων πολλά άτομα έχουν τεθεί κάτω από απαγόρευση κυκλοφορίας, επιβάλλοντάς τους ταξιδιωτικές απαγορεύσεις ή ηλεκτρονική σήμανση χωρίς να έχουν κατηγορηθεί ή καταδικαστεί ποτέ για κάποιο αδίκημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι αρχές κρατούν κρυφά τα αποδεικτικά στοιχεία, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα όσοι κατηγορούνται για «προ-εγκλήματα» να μην είναι σε θέση να υπερασπιστούν επαρκώς τον εαυτό τους.

Στοχοποιώντας πρόσφυγες και μειονοτικές ομάδες

Μετανάστες και πρόσφυγες, υπερασπιστές Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ακτιβιστές και μειονοτικές ομάδες έχουν αποτελέσει συγκεκριμένο στόχο των νέων εξουσιών, εξαιτίας της ανάλυσης του προφίλ τους συχνά με βάση στερεοτυπικές προκαταλήψεις, οδηγώντας έτσι στην πλήρη κατάχρηση νόμων οι οποίοι ορίζουν πολύ αόριστα την έννοια της τρομοκρατίας.
Πολλά κράτη-μέλη προσπαθούν να συνδέσουν την προσφυγική κρίση με την απειλή της τρομοκρατίας. Τον περασμένο Νοέμβριο, ουγγρικό δικαστήριο καταδίκασε τον Ahmed H, έναν Σύρο πολίτη που κατοικεί στην Κύπρο, σε δέκα χρόνια φυλάκισης για την διάπραξη «τρομοκρατικής ενέργειας». Αυτή η «τρομοκρατική ενέργεια» συνίστατο στο ότι πετούσε πέτρες και μιλούσε σε κοινό, με τη χρήση μεγάφωνου, κατά τη διάρκεια συγκρούσεων με την αστυνομία φύλαξης των συνόρων. Στην πραγματικότητα, ο Ahmed είχε ταξιδέψει μέχρι εκεί για να βοηθήσει τους ηλικιωμένους γονείς του στο ταξίδι τους, καθώς είχαν εγκαταλείψει τη Συρία για την Ευρώπη. Ενώ παραδέχθηκε ότι πετούσε πέτρες, ειδησεογραφικό υλικό δείχνει ότι ο Ahmed προσπαθούσε παράλληλα να ηρεμήσει το πλήθος.

Η σύζυγος του Ahmed, Nadia,  δήλωσε στη Διεθνή Αμνηστία: «Όλη η ζωή μας ήρθε ανάποδα. Προσπαθώ να είμαι μητέρα και πατέρας για τις κόρες μας, αλλά είναι πολύ δύσκολο. Μας λείπει ο Ahmed και ανησυχούμε για εκείνον».

Ανατριχιαστικές συνέπειες

Ο φόβος να μην χαρακτηριστεί κάποιος απειλή για την ασφάλεια ή «εξτρεμιστής» έχει ανατριχιαστικές συνέπειες, συρρικνώνοντας το χώρο για την ελεύθερη έκφραση. Στην Ισπανία, δύο κουκλοπαίκτες συνελήφθησαν και κατηγορήθηκαν για «εξύμνηση τρομοκρατικής ενέργειας» έπειτα από σατιρική παράσταση στην οποία η μια μαριονέτα κρατούσε ένα πανό με σλόγκαν το οποίο θεωρήθηκε ότι υποστήριζε μια ένοπλη ομάδα. Στη Γαλλία, ένα παρόμοιο ποινικό αδίκημα – «δικαιολόγηση τρομοκρατίας» – έχει χρησιμοποιηθεί για να κατηγορηθούν εκατοντάδες άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, για «αδικήματα» όπως είναι η δημοσίευση σχόλιων στο Facebook τα οποία όμως δεν υποκινούν τη βία.

Το 2015, τα γαλλικά δικαστήρια είχαν επιβάλλει 385 ποινές για «δικαιολόγηση τρομοκρατίας», το ένα τρίτο εκ των οποίων εις βάρος ανηλίκων. Ο ορισμός του όρου «δικαιολόγηση» παραμένει εξαιρετικά ευρύς.

Στην Ισπανία, ένα διάσημος μουσικός συνελήφθη και κρατήθηκε για μια σειρά κοινοποιήσεων στο Twitter, μια εκ των οποίων αφορούσε ένα ανέκδοτο στο οποίο ο τέως βασιλιάς Juan Carloς λάμβανε μια τούρτα-βόμβα ως δώρο γενεθλίων.

Τα μεροληπτικά αυτά μέτρα είχαν δυσανάλογο και βαθιά αρνητικό αντίκτυπο στους μουσουλμάνους, τους ξένους πολίτες ή τα άτομα που εκλαμβάνονται ως μουσουλμάνοι ή αλλοδαποί. Μεροληπτικές ενέργειες από την πλευρά του κράτους και των οργάνων του, θεωρούνται όλο και περισσότερο «ανεκτές» στο πλαίσιο της εθνικής ασφάλειας.

 «Ο ρόλος των κυβερνήσεων είναι να παράσχουν ασφάλεια για να μπορούν οι πολίτες να ασκούν ανεμπόδιστα τα δικαιώματά τους, όχι να αφαιρούν δικαιώματα υπό το πρόσχημα ότι τα υπερασπίζονται», δήλωσε ο Σπυρίδων-Ηρακλής Ακτύπης.

«Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται και η καθεμία και ο καθένας πρέπει να απαντήσουμε είναι: είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε τα δικαιώματά και τις ελευθερίες μας στη μάχη εναντίον της τρομοκρατίας;»

_

Αναδημοσίευση από το website της Διεθνούς Αμνηστίας

 
 

Σάββατο, 14 Ιανουαρίου 2017

Status «ηλεκτρονικού ατόμου» εξετάζει η ΕΕ για τα ρομπότ!

Υιοθέτηση κανόνων για την τεχνητή νοημοσύνη ζητά η Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων της ΕΕ. Εξετάζεται να δοθεί στα ρομπότ νομικό status «ηλεκτρονικού ατόμου». Η πρόταση για τις χαμένες θέσεις εργασίας.

Status «ηλεκτρονικού ατόμου» εξετάζει η ΕΕ για τα ρομπότ!



Εικόνες Αποκάλυψης όπως αυτές που έχουμε δει οι περισσότεροι σε ταινίες όπως ο «Εξολοθρευτής», μπορεί να απορρίπτονται ως αποκυήματα της φαντασίας, ωστόσο η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία φαίνεται πως αποτελεί πλέον σοβαρή πηγή ανησυχίας για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, που ψάχνουν τώρα να βρουν τρόπους ώστε να θωρακίσουν την ανθρωπότητα.

Πριν από λίγες ημέρες, η Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων ενέκρινε με 17 ψήφους υπέρ και 2 κατά, έκθεση που εισηγήθηκε η Mady Delvaux, με την οποία ζητείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υιοθετήσει λεπτομερείς κανόνες για την αλληλεπίδραση ανθρώπων με τα ρομπότ και την τεχνητή νοημοσύνη (AI).

Στην σχετική έκθεση, όπως αναφέρει το BBC, καθίσταται σαφές πως η επιτροπή θεωρεί πως ο κόσμος βρίσκεται στο χείλος μιας «νέας βιομηχανικής» ρομποτικής επανάστασης, ενώ εξετάζει αν θα πρέπει να δοθεί στα ρομπότ νομικό στάτους ως «ηλεκτρονικών ατόμων».

«Ένας αυξανόμενος αριθμός τομέων της καθημερινότητάς μας επηρεάζεται όλο και περισσότερο από τη ρομποτική. Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πραγματικότητα και για να διασφαλιστεί πως τα ρομπότ είναι και θα εξακολουθήσουν να είναι στην υπηρεσία των ανθρώπων, πρέπει επειγόντως να δημιουργήσουμε ένα ενισχυμένο ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο», τονίζει η Delvaux.
Οι σχετικές προτάσεις θα ψηφιστούν από την ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Φεβρουάριο και, για να περάσουν, θα πρέπει να εγκριθούν με απόλυτη πλειοψηφία.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι σχεδιαστές θα πρέπει να διασφαλίσουν πως όλα τα ρομπότ έχουν διακόπτη που θα επιτρέπει το κλείσιμο λειτουργιών αν είναι απαραίτητο. Την ίδια ώρα, οι χρήστες θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν ρομπότ «χωρίς κίνδυνο ή φόβο φυσικής ή ψυχολογικής βλάβης».

Στην έκθεση αναφέρεται πως τα ρομπότ, τα bots, τα androids και άλλες εκδηλώσεις τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να «εξαπολύσουν μια νέα βιομηχανική επανάσταση που είναι πιθανό να μην αφήσει ανεπηρέαστο κανένα στρώμα της κοινωνίας».

Η νέα εποχή των ρομπότ μπορεί δυνητικά να φέρει «ουσιαστικά απεριόριστη ευημερία» όμως εγείρει επίσης ερωτήματα για το μέλλον της εργασίας και για το αν τα κράτη μέλη πρέπει να εισάγουν ένα βασικό εισόδημα λόγω της απώλειας θέσεων εργασίας από τα ρομπότ.

Οι σχέσεις ρομπότ/ανθρώπων εγείρει ζητήματα για την ιδιωτικότητα, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια (ιδιαίτερα σε σχέση με τα ρομπότ φροντίδας) και την φυσική ασφάλεια των ανθρώπων αν τα συστήματα καταρρεύσουν ή χακαριστούν.

Η έκθεση αναγνωρίζει πως υπάρχει πιθανότητα εντός μερικών δεκαετιών η τεχνητή νοημοσύνη να ξεπεράσει την ανθρώπινη διανοητική δυνατότητα.

Αυτό, αν δεν υπάρξει κατάλληλη προετοιμασία, θα μπορούσε να «αποτελέσει πρόκληση για την ικανότητα της ανθρωπότητας να ελέγξει το ίδιο της το δημιούργημα και, συνεπώς, ίσως και για την ικανότητά της να έχει τον έλεγχο της ίδιας της μοίρας της και της διασφάλισης της επιβίωσης του είδους». 

Οι νόμοι του Asimov

Η έκθεση αξιοποιεί τους νόμους του συγγραφέα Isaac Asimov για το πώς θα πρέπει να συμπεριφέρονται τα ρομπότ αν και όταν αποκτήσουν αυτογνωσία. Οι νόμοι θα αφορούν τους σχεδιαστές, παραγωγούς και operators των ρομπότ, καθώς δεν μπορούν να μετατραπούν σε μηχανικό κώδικα.

Οι νόμοι αυτοί προβλέπουν τα εξής:
-Ένα ρομπότ δεν μπορεί να βλάψει άνθρωπο ή, μέσω αδράνειας, να επιτρέψει να βλαφθεί ένας άνθρωπος.
-Ένα ρομπότ πρέπει να υπακούει στις διαταγές που δίνουν οι άνθρωποι, εκτός από τις εντολές εκείνες που θα έρχονταν σε σύγκρουση με τον πρώτο νόμο.
-Ένα ρομπότ πρέπει να προστατεύει την υπάρξή του αρκεί μια τέτοια προστασία να μην έρχεται σε σύγκρουση με τον πρώτο ή τον δεύτερο νόμο.

Εν τω μεταξύ, η ρομποτική έρευνα θα πρέπει να σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και να διενεργείται προς όφελος της ευημερίας των ανθρώπων, όπως συστήνει η έκθεση.
Μπορεί να απαιτηθεί από τους σχεδιαστές να καταγράφουν σε μητρώα τα ρομπότ τους και να παρέχουν πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα για τη διερεύνηση ατυχημάτων και ζημιών που προκαλούνται από bots. Μπορεί επίσης να απαιτηθεί από τους σχεδιαστές να αποκτήσουν έγκριση για νέα ρομποτικά σχέδια από μια επιτροπή ερευνητικής ηθικής.

Η έκθεση προτείνει τη σύσταση ευρωπαϊκής υπηρεσίας για τη ρομποτική και την τεχνητή νοημοσύνη που θα μπορεί να παρέχει τεχνική, ηθική και ρυθμιστική εμπειρογνωμοσύνη.

Προτείνει επίσης πως, λόγω των πολυάριθμων δημοσιευμάτων για το πόσες θέσεις εργασίας μπορούν να «καταληφθούν» από ΑΙ ή ρομπότ, οι χώρες μέλη θα πρέπει να εξετάσουν την εισαγωγή ενιαίου βασικού εισοδήματος για τους πολίτες, το οποίο θα παρέχεται από το κράτος.

Η έκθεση εξετάζει επίσης τις νομικές ευθύνες των ρομπότ και προτείνει πως η ευθύνη θα πρέπει να είναι ανάλογη του πραγματικού επιπέδου των οδηγιών που έχουν δοθεί στο ρομπότ και της αυτονομίας του. 


Η ανακοίνωση της Επιτροπής Νομικών Υποθέσεων
 
Σύμφωνα με το σχετικό δελτίο τύπου που εξέδωσε το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, οι ευρωβουλευτές τονίζουν πως είναι απαραίτητοι πανευρωπαϊκοί κανόνες για να υπάρξει πλήρης εκμετάλλευση της οικονομικής προοπτικής της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης και για να διασφαλιστεί ένα πρότυπο επίπεδο ασφάλειας. Η ΕΕ χρειάζεται να ηγηθεί των ρυθμιστικών προτύπων, ώστε να μην αναγκαστεί να ακολουθήσει αυτά που θα θέσουν τρίτα κράτη.

Οι ευρωβουλευτές καλούν την Κομισιόν να εξετάσει τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας για τη ρομποτική και την τεχνητή νοημοσύνη για να παράσχει στις δημόσιες αργές την τεχνική, ηθική και ρυθμιστική εμπειρογνωμοσύνη. Προτείνουν επίσης έναν εθελοντικό ηθικό κώδικα συμπεριφοράς που θα ρυθμίζει το ποιος θα είναι υπεύθυνος για τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και ανθρώπινες επιπτώσεις της ρομποτικής και να διασφαλίσουν πως λειτουργούν σύμφωνα με τα νομικά, ηθικά πρότυπα και τα πρότυπα ασφαλείας. Για παράδειγμα, ο κώδικας αυτός θα πρέπει να συστήνει στους σχεδιαστές ρομπότ να περιλαμβάνουν διακόπτη (kill switch) ώστε τα ρομπότ να μπορούν να κλείνουν σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Οι ευρωβουλευτές σημειώνουν πως είναι επείγουσα ανάγκη να υπάρξουν εναρμονισμένοι κανόνες ιδιαίτερα για τα αυτό-οδηγούμενα αυτοκίνητα. Ζητούν υποχρεωτικό ασφαλιστικό σχέδιο και τη δημιουργία ταμείου που θα διασφαλίζει πως τα θύματα αποζημιώνονται πλήρως σε περιπτώσεις ατυχημάτων που προκαλούνται από οχήματα χωρίς οδηγό. Μακροπρόθεσμα, η δυνατότητα δημιουργίας ενός συγκεκριμένου νομικού στάτους «ηλεκτρονικών ατόμων» για τα πιο εξελιγμένα αυτόνομα ρομπότ, ώστε να αποσαφηνίζεται η ευθύνη σε περιπτώσεις ζημιάς, θα πρέπει επίσης να εξεταστεί.

Η εξέλιξη της ρομποτικής θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε μεγάλες κοινωνικές αλλαγές, περιλαμβανομένης της δημιουργίας και απώλειας θέσεων εργασίας σε ορισμένους τομείς, αναφέρει το κείμενο. Ζητείται από την Κομισιόν να παρακολουθεί στενά τις τάσεις αυτές, περιλαμβανομένων των νέων μοντέλων απασχόλησης και της βιωσιμότητας του τρέχοντος φορολογικού και ασφαλιστικού συστήματος για τη ρομποτική.


Άννα Φαλτάιτς
Άννα Φαλτάιτς











Πηγή: Euro2day

 

Δευτέρα, 2 Ιανουαρίου 2017

Constructing the «Other»

.

Alberto Giacometti. Platz, 1948

Τρίτη, 1 Νοεμβρίου 2016

Το στάδιο του καθρέφτη

_


https://vimeo.com/126583682
Mirror Stage-on vimeo


Κείμενο : Κυβέλου Ευαγγελία / Αθήνα 2007

Κατά τον Lacan η αφετηρία του οιδιπόδειου συμπλέγματος συμπίπτει με μια διαδικασία ωρίμανσης πολύ σημαντική για την ψυχική εξέλιξη του ατόμου, καθώς αποτελεί την διαδικασία μέσα από την οποία συγκροτείται το εγώ (Je), την οποία ονόμασε «στάδιο του καθρέφτη».(1)

Στην αρχή της ζωής του, το παιδί είναι πλήρως εξαρτημένο από την μητέρα του και δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει την εικόνα του στον καθρέφτη. Το Εγώ του δεν έχει δημιουργηθεί ακόμα.


Ο Baldwin, στις παρατηρήσεις βρεφών που είχε κάνει, είχε αποδείξει ότι το παιδί στην αρχή της ζωής του, δεν αναγνωρίζει την εικόνα του, ούτε και την εικόνα κανενός άλλου μέσα στον καθρέφτη. Σταδιακά, μετά τον έκτο μήνα αρχίζει το παιδί να παίζει ένα είδος κρυφτούλι στον καθρέφτη. Σκύβει, χάνει την εικόνα του από το βλέμμα του και μετά την ξαναεπαναφέρει.


Ο Lacan αυτές τις παρατηρήσεις θα τις επεξεργασθεί θεωρητικά, δομώντας την θεωρία του σταδίου του καθρέφτη.


Το στάδιο του καθρέφτη, τελείται σε τρεις θεμελιακούς χρόνους.
 

α) Κατ’ αρχήν το παιδί, δεν διαφοροποιεί τον εαυτό του από τους άλλους όντας μέσα σε μια σύγχυση.
 
Το παιδί μέχρι την ηλικία που λαμβάνει χώρα το στάδιο του καθρέφτη, δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον εαυτό του από τους άλλους. Μπορούμε να δούμε ένα παιδί να πέφτει να κτυπάει και ένα άλλο παιδί εκεί κοντά να βάζει τα κλάματα.


Επίσης, δεν έχει αίσθηση ότι το σώμα του, αποτελεί μια ενότητα. Παραδείγματος χάριν, μπορεί να τραβάει τα μαλλιά του με το χέρι του και ενώ κλαίει γιατί πονάει, δεν αφήνει το χέρι του διότι δεν αντιλαμβάνεται ότι είναι το ίδιο που προκαλεί τον πόνο. Όταν η μητέρα ελευθερώσει το χέρι του, αυτό ησυχάζει.


Αυτή την εμπειρία της μη επίγνωσης της συνοχής του σώματος, ο Lacan θα την ονομάσει φαντασίωση του τεμαχισμένου σώματος.


Κατάλοιπα αυτής της αναπτυξιακής φάσεις μπορούμε να δούμε στην ενήλικη ζωή στα όνειρα, ή μέσα στο λόγο. Όταν θέλουμε να πούμε ότι δεν είμαστε καλά μπορούμε να πούμε φράσεις όπως «έχω γίνει κομμάτια», «έχω διαλυθεί». Μπορούμε επίσης να βρούμε μέσα σε ταινίες τρόμου, π.χ. ένα χέρι, χωρίς σώμα και κεφάλι, αποκομμένο, να πράττει κάτι. Αυτό δημιουργεί φόβο γιατί απευθύνεται σε εκείνο τον αρχέγονο απωθημένο κομμάτι του είναι μας όπου το κάθε μέλος του σώματος μας μπορούσε να έχει μια ανεξάρτητη ζωή. Μπορούμε ακόμα, να βρούμε μέσα σε έργα ζωγραφικής όπως αυτά του Picasso.


Στην παθολογία, την φαντασίωση του τεμαχισμένου σώματος, την συναντάμε στην σχιζοφρένια. Το τεράστιο άγχος του ψυχωσικού είναι το άγχος του κατακερματισμού, και έχει τις καταβολές του σε αυτή ακριβώς την αναπτυξιακή φάση. Ένας ψυχωσικός ασθενής μου, μου έλεγε, «Δεν με βλέπεις; δεν έχω κεφάλι, μου έχουν κόψει τα χέρια» ή «δεν το έκανα εγώ αυτό, αυτά το έκαναν» και έδειχνε τα χέρια του. Αυτά τα άτομα δεν έχουν την συνοχή του σώματος τους. Αυτή η συνοχή θα είχε πραγματωθεί σταδιακά αν οι ψυχωσικοί είχαν την δυνατότητα του περάσματος από το στάδιο του καθρέφτη.


β) Σε αυτό το δεύτερο χρόνο, το παιδί σιγά- σιγά θα αρχίσει να ξεχωρίζει την εικόνα του και να ταυτίζεται με αυτήν. Αυτή είναι η πρωταρχική ταύτιση η οποία γίνεται. 


Το παιδί αντιλαμβάνεται ότι αυτό που βλέπει δεν είναι ένα πραγματικό ον αλλά μια εικόνα και διακρίνει την δική του εικόνα από την εικόνα των άλλων.
Η πρώτη αυτή ταύτιση γίνεται με μια εικόνα σώματος. Με την δική του εικόνα που βλέπει μέσα στον καθρέφτη και θα οδηγήσει σε ένα «ενδοργανικό καθρέφτη». Θα ενδοβάλει δηλαδή αυτή την εικόνα του, θα την φέρει μέσα του.


Η πρωταρχική ταύτιση έχει μεγάλη σημασία για την διαμόρφωση του Ιδεώδες Εγώ (Je-Idéal) (2).


Ο Freud, χρησιμοποίησε το μύθο του Νάρκισσου που καθρεφτιζόταν στο νερό της λίμνης για να αναπτύξει την θεωρία του περί του πρωτογενούς ναρκισσισμού και έλεγε ότι «το εγώ, είναι πρώτα απ’ όλα ένα σωματικό εγώ». Αυτό το εγώ, που είναι ακόμα αδιαμόρφωτο και που για πρώτη φορά συντίθεται μέσα από την ταύτιση με την εικόνα του σώματος, ο Lacan το αποκάλεσε εγώ (Je), διαφοροποιώντας το από το Εγώ (Μοi).


Όταν το παιδί βλέπει την εικόνα του μέσα στον καθρέφτη, συνήθως αυτός ο αντικατοπτρισμός, συνοδεύεται από τα λόγια και από το βλέμμα της μητέρας του.


Οι μητέρες, ενστικτωδώς πηγαίνουν το παιδί τους στον καθρέφτη παρουσιάζοντας το στο ίδιο και του λένε το όνομα του. Δεν λένε αυτός είσαι, λένε το όνομα του. Η εικόνα ονοματίζεται. (3) Η μητέρα, προσδιορίζοντας την εικόνα με ένα όνομα, αποσπά το παιδί από την απλή σαγήνη του αντικατοπτρισμού, εισάγοντας το σημαίνον όνομα του παιδιού. Εάν το παιδί εγκλωβιστεί στην σαγήνη του ειδώλου, χωρίς την παρεμβολή, με το βλέμμα-τον λόγο-την ονοματοδοσία από την πλευρά της μητέρας, ο αντικατοπτρισμός μπορεί να οδηγήσει στο φαινόμενο του διπλού ( le double (4) ). Με τίμημα την ψύχωση (5) .
Η πλαισίωση της εικόνας με τα λόγια, αλλά ακόμα πιο πολύ με τα συναισθήματα της μητέρας, είναι αποφασιστικά για την δημιουργία του εγώ (Je), του παιδιού.


Η εικόνα που αποκτά όνομα και επενδύεται συναισθηματικά από την επιθυμία της μητέρας για το παιδί της, είναι αυτή με την οποία το παιδί θα κάνει την πρώτη ταύτιση μέσα στον καθρέφτη. Αυτό με το οποίο θα ταυτισθεί, είναι με αυτό που η μητέρα του βλέπει για αυτό.
Το μικρό παιδί, καθρεφτίζεται μέσα στα μάτια της μητέρας του. Είναι η επιθυμία της μητέρας του για αυτό, που θα το κάνει σημαντικό, θα του δώσει νόημα. Τα συναισθήματα της είναι η εικόνα του. Είναι η εικόνα που θα έχει αφ’ εξής για τον εαυτό του.


Αυτή η εικόνα λοιπόν που βλέπει το παιδί, δεν είναι μια αντικειμενική εικόνα, αλλά μια Imago, δηλαδή μια φαντασιακά επενδεδυμένη εικόνα. Είναι μια Imago του ίδιου του σώματος του.(6) Το είδωλο του, που κατοπτρίζεται, δεν είναι μια πραγματική αντανάκλαση αλλά μια αντανάκλαση φαντασιακή, που θα έρθει να τεκμηριωθεί από αντικειμενικά γεγονότα. Αυτή η αντανάκλαση έχει να κάνει όχι με την πραγματικότητα αλλά με την ψυχική πραγματικότητα.
Αυτή την ψυχική πραγματικότητα την βλέπουμε κλινικά, όταν ζητήσουμε από ενήλικες να μας περιγράψουν τι βλέπουν μπροστά στον καθρέφτη.


Άτομα σε κατάθλιψη, συνήθως παιδιά μιας καταθλιπτικής μητέρας, αποφεύγουν την θέα τους στον καθρέφτη, όπως η μητέρα τους χαμένη μέσα στην δική της θλίψη δεν τα έβλεπε, έτσι και αυτοί τώρα αδυνατούν να δουν τους εαυτούς τους. Ακόμα και όταν σηκώσουν το βλέμμα τους, αυτό που περιγράφουν, είναι μια υποτιμημένη εικόνα που δεν τους αρέσει (7) .
Οι σχιζοφρενείς, βλέπουν παραμορφωμένα πρόσωπα και τεμαχισμένα μέλη. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ή μητέρα τους δεν τους θέλησε σαν ένα ενιαίο σύνολο για να τους το προβάλει στην συνέχεια μέσα από το βλέμμα της. Αυτοί, δεν μπόρεσαν να περάσουν και να ολοκληρώσουν την ψυχική διαδικασία της τρίτης φάσης του σταδίου του καθρέφτη, που αφορά την απαρτίωση της εικόνας του σώματος σε ενιαία οντότητα κάτι που προϋποθέτει πάντα κάποιος άλλος να σε έχει πρώτα δεκτή σαν ολότητα και να στο έχει επιστρέψει.


Αυτό όμως, σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία, δεν σημαίνει ότι η μητέρα έχει όλη την ευθύνη για την ψύχωση του παιδιού της, καθώς το ίδιο το παιδί ως υποκείμενο επιλέγει την τοποθέτηση του ως προς την δομή(8) που θα εξελίξει.


Η συμπτωματολογία όμως ακόμα και των παραλύσεων, δηλαδή φαντασιωσικών ανεξαρτητοποιήσεων μελών, των υστερικών, καταδεικνύουν την ευθραυστότητα της φαντασιωσικής ψυχικής ανατομίας και αναφέρονται σε αυτή την αποσύνδεση των μελών του σώματος.


γ) Σε ένα τρίτο χρόνο, επέρχεται η ενοποίηση της κομματιασμένης εικόνας του σώματος.  


Αυτή την φάση, ο Lacan, την ονόμασε «ορθοπεδική».
Είναι η στιγμή της ταύτισης του παιδιού με την ίδια την εικόνα του.
Η συγκρότηση αυτή τελείται με την διαμεσολάβηση της επιθυμίας της μητέρας.
Η μητέρα είναι αυτή που συγκροτεί το παιδί της σαν μια ενιαία οντότητα και δίνει νόημα στην εικόνα του μέσα στον καθρέφτη. Βάση της εικόνας που δομεί η ίδια η μητέρα για το παιδί της και του την προβάλει με το βλέμμα της και τα λόγια της, θα δομηθεί το εγώ (Je) του παιδιού(9).


Το εγώ (Je), το πρώτο ενικό πρόσωπο, το οποίο θα εξελιχτεί σε Εγώ (Moi) ρυθμιστή δηλαδή στο σύστημα αντίληψης- συνείδησης της «αρχής της πραγματικότητας», θεμελιώνεται κατά αρχήν μέσω της πρωταρχικής ταύτισής του με την εικόνα του σώματός του και κατά δεύτερον μέσω της διαφοροποίησης του ειδώλου από το αντικείμενο.


Ακόμα όμως και βγαίνοντας το παιδί από αυτή την φάση της ταύτισης του σταδίου του καθρέφτη, όπου σκιαγραφείται ως υποκείμενο, εξακολουθεί να μην έχει κάνει διακριτή την διαφοροποίησή του από την μητέρα του. Εξακολουθεί να είναι σχεδόν ένα με την μητέρα του. Αυτή η οριστική διάκριση μέλλει να συντελεστεί κατά την φάση του Οιδιπόδειου συμπλέγματος.



Σημειώσεις
 

(1) Ο τίτλος «στάδιο του καθρέφτη», αφορά την πρώτη παρέμβαση του Lacan το 1936 στο 14ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχανάλυσης στο Μαρίεμπαντ. Αυτό το κείμενο δεν διασώθηκε. Το 1949, θα κάνει μια δεύτερη ανακοίνωση στο 16ο συνέδριο της Ψυχανάλυσης. J. Lacan [1949], «Le stade du miroir comme formateur de la fonction du « je » » telle qu’elle nous est revelée dans l’expérience psychanalytique », Écrits, Paris, Seuil, 1966, σσ. 93-100.
(2) [Ο Lacan διαφοροποίησε την έννοια του Ιδεώδους του Εγώ (Moi idéal)από αυτήν του Ιδεώδους του Εγώ (Idéal du Moi). Το Ιδεώδες Εγώ (Moi idéal), σχετίζεται με την φαντασίωση παντοδυναμίας της προοιδιπόδειας δυαδικής σχέσης και δομείται κατά την πρωταρχική ταύτιση, εξακολουθεί όμως να παίζει ρόλο ως πηγή κάθε δευτερογενούς ταυτίσεως. Το Ιδεώδες του Εγώ (Idéal du Moi), σχετίζεται με την οιδιπόδεια ταύτιση και την ενδοβολή των νόμων. Εισάγει δε, το υποκείμενο στην συμβολική τάξη σε αντίθεση με το Ιδεώδες Εγώ που είναι καθαρά φαντασιακής τάξεως.] Dylan Evans, Εισαγωγικό Λεξικό της Λακανικής Ψυχανάλυσης, ό.π., σσ. 153-154.
(3) Η Rosine Lefort περιγράφει με πολύ γλαφυρότητα δύο ψυχαναλύσεις παιδιών της Νάντιας δεκατριών μηνών και της Μαρί- Φρανσουάζ, τριάντα μηνών και τον ρόλο που έπαιξε σε αυτές η βλεμματική επαφή και η εικόνα μέσα από τον καθρέφτη. Για τη Μαρί- Φρανσουάζ, αυτιστική, δεν υπάρχει ταύτιση σε αυτό που βλέπει με την εικόνα της, «κι αυτό φαίνεται από το γεγονός πως αναζητά πίσω από τον καθρέφτη το αντικείμενο που βλέπει σ’ αυτόν, σαν ο καθρέφτης να ήταν τζάμι.» Lefort, R., 1980. στο Η γέννηση του Άλλου, Αθήνα, Εστία, 1996, σ. 349.
(4) Ο όρος le double,έχει χρησιμοποιηθεί σε ψυχαναλυτικά κείμενα και με τον όρο σωσίας. Τη θέση του διπλού μπορεί να έχει οποιοδήποτε αντικείμενο το οποίο ευρίσκεται ή αναπαρίσταται έξω από το σώμα και εκλαμβάνεται ως πραγματικό αντικείμενο. Rosine Lefort Η γέννηση του Άλλου, Ό.π. σσ.144-145.
(5) Όσοι έχουν δουλέψει με ψυχωσικούς, μπορούν να αναγνωρίσουν πόσο συχνά στα παραληρήματα τους αναφέρονται στο διπλό τους είδωλο.
(6) Η Françoise Dolto, υποστηρίζει ότι χάρη στην εικόνα του σώματος μας μπορούμε και επικοινωνούμε με τους άλλους. Η εικόνα του σώματος μας είναι πάντα ασυνείδητη και αποτελείται από μια βασική εικόνα, μια εικόνα λειτουργική και μια εικόνα των ερωτογονών ζωνών που εκφράζουν τις ενορμητικές τάσεις. «Είναι χάρη στο βλέμμα και τα λόγια της μητέρας που το παιδί σχηματίζει την εικόνα του σώματος του μέσα στον καθρέφτη και δομεί την σωματική συνοχή με αυτή την εικόνα. Στην συνέχεια αναγνωρίζει αυτή την εικόνα και της δίνει το όνομα του όπως έκανε και η μητέρα του την πρώτη φορά που κοιτάχτηκαν στον καθρέφτη.» Dolto, F., L’image inconsciente du corps, Paris, Seuil, 1984, σσ. 23-24.
(7) Από παρουσίαση βίντεο στο 6ο Διεθνές Ψυχαναλυτικό Συμπόσιο των Δελφών 27-31 Οκτωβρίου 2004, με θέμα: «Ψυχανάλυση και το Σώμα του Ανθρώπου: Πέρα από το Σωματοψυχικό Δυϊσμό».
(8) Ψύχωση, νεύρωση και διαστροφή.
(9) Ο Winnicott 1997. αναφερόμενος στο στάδιο του καθρέφτη του Lacan, γράφει: «Τι βλέπει το βρέφος όταν κοιτάζει το πρόσωπο της μητέρας; Θεωρώ ότι, κανονικά, εκείνο που βλέπει είναι ο εαυτός του. Με άλλα λόγια η μητέρα κοιτάζει το βρέφος και εκείνο που φαίνεται σ’ αυτήν είναι αυτό που βλέπει εκείνη….Αν το πρόσωπο της μητέρας είναι χωρίς ανταπόκριση, τότε ο καθρέφτης είναι ένα πράγμα που το κοιτάζεις αλλά δεν κοιτάζεσαι μέσα του.» Στο «Αντικατοπτρικός ρόλος της μητέρας και της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού», μέσα στο Το παιδί, το παιχνίδι και η πραγματικότητα, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000, σσ. 194-195.



Πηγή: e-Ψυχοθεραπεία



Δευτέρα, 29 Αυγούστου 2016

Πέραν του βλέμματος



 
Υπάρχει μια προκατάληψη απέναντι στην εικόνα, μια αντίληψη που θέλει την εικόνα να μαγεύει τον άνθρωπο, καθηλώνοντάς τον στην αποσβολωτική της σαγήνη. Αυτή η αμφιβολία του Πλάτωνα απέναντι στη σκηνή του θεάτρου. Μια ψευδαισθησιακή σκηνή που σαγηνεύει το θεατή της αποκλείοντάς τον απ' την πραξιακή της αλήθεια κι απ' τον ορίζοντα της ενεργητικής του μετοχής. Ένα παράδοξο που διανοίγει και τον ορίζοντα της προβληματικής του. Η επικράτεια των σκιών, το σαγηνευμένο βλέμμα, αλλά και κάτι ακόμη που είναι για τον Jacques Rancière και ο καταγωγικός τόπος του θεάτρου, αυτή η επιτελεστική του διάσταση, καθώς εκτρέπει τον θεατή στη συν-κίνηση των εικόνων του. Από τον αποσβολωμένο θεατή περνάμε στο υποκείμενο μιας θέασης που αντιλαμβάνεται όχι μόνο την πραγματικότητα της εικόνας αλλά και το μοναδικό της ίχνος, το ίχνος της απουσίας της, όσων η εικόνα αποκρύπτει και αποκαλύπτει συγχρόνως, τη μυστική και μοναδική της διάσταση, αυτό το αναστοχαστικό της εδραίωμα. Μια εμπειρική δεξίωση που διανοίγει τη θεατρική σκηνή αλλά και γενικότερα την εικονοποιία της τέχνης στο συμβάν της δεξίωσής της. Μια διάνοιξη που συνιστά και μια ανθρωπολογική διάρρηξη. Ο διανοιγόμενος εαυτός εκτίθεται στη φωτεινότητα μιας εξωτερικότητας, σε μία θέαση που από-καλύπτει, συν-κινεί και διαθέτει στο υποκείμενό της ένα καινοφανές περιβάλλον, αυτόν τον εσώτατο πυρήνα του, το γόνιμο ψυχικό του εδραίωμα. Η θέαση είναι έτσι μια θέαση πέραν της εικόνας, η εσωτερίκευσή της, η δημιουργικότητα ενός αποθέματος εικόνων, αποθησαυρισμένων εντός μας, που διεγείρουν την εκκεντρική μας αντίληψη. 
 
Ο Ρανσιέρ στοχαζόμενος πάνω στο παράδειγμα της πολιτικής τέχνης επιχειρεί να διερευνήσει την παράδοξη θέση αυτής της επίδρασης. “Το πρόβλημα”, λέει ο Ρανσιέρ, “δεν αφορά την ηθική ή την πολιτική εγκυρότητα του μηνύματος που μεταδίδεται από τον μηχανισμό της αναπαράστασης. Αφορά τον ίδιο τον μηχανισμό. Το ράγισμα του αφήνει να διαφανεί ότι η τέχνη δεν επιδρά μεταδίδοντας μηνύματα , προσφέροντας πρότυπα ή αντιπρότυπα συμπεριφοράς, ή διδάσκοντας την αποκρυπτογράφηση των αναπαραστάσεων.” Δεν είναι έτσι για τον Ρανσιέρ η πραγματικότητα της αναπαράστασης, αλλά η προβληματική της αναπαράστασης, η αναστοχαστική και διεγερτική της στιγμή. Πρόκειται για ένα ακόμη παράδοξο, σύμφωνα με τον Ρανσιέρ, αυτό της “ασυνέχειας ανάμεσα στις αισθητές μορφές της καλλιτεχνικής παραγωγής και τις αισθητές μορφές μέσω των οποίων οικειοποιούνται αυτή την παραγωγή οι θεατές, οι αναγνώστες, οι ακροατές.” Μία “παράδοξη επίδραση” που εκπέμπεται στο καθεστώς μιας “αφαίρεσης”. Μια υπό-κειμενοποίηση της εικόνας που εκτρέπει το αισθητικό ανάφορο στη σκηνή της οικειοποίησής του. Μια “αισθητική ρήξη” που εκλέγει, εκτρέπει και εν τέλει διαχωρίζει τις αισθητικές μορφές απ' τις καταγωγικές τους εγέρσεις, αλλά κι απ' τις ελκόμενες σημασίες τους. Μια διχαστική κίνηση μέσα στο σύμπαν των εικόνων που αποδίδει την τέχνη στο ίχνος της ξ-ενικότητάς της, στη διαφορά της αισθαντικής της πρόσληψης, στη συμβαντική από-κάλυψη του τόπου της αλήθειάς της, όπως θα έλεγε ο Badiou. Το έργο τέχνης εγγράφει στον κόσμο αυτήν ακριβώς την διαφορά, ένα νόημα πέραν κάθε παραδεδεγμένης “καλλιτεχνικής” ορθότητας και σκοπιμότητας. Σ' αυτόν τον ρηξιγενή του χαρακτήρα που θα αναγνωρίσει ο Ρανσιέρ και την πολιτική του διάσταση, την ριζοσπαστική προοπτική που διανοίγει στον χώρο των αισθητών. Η πρόσληψη έτσι του έργου, η κατανόησή του, είναι μια μοναδική εμπειρία, μια προσωπική κατάκτηση, το συμβάν μιας αισθητικότητας που εγκαταλείπει το υποκείμενο της στην αρπαγή της σαγήνης του. “Σε ένα θέατρο, σε μια παράσταση, όπως ακριβώς και σε ένα μουσείο, σε ένα σχολείο ή σε έναν δρόμο, υπάρχουν πάντα μόνον άτομα που ψάχνουν να βρουν το δρόμο τους ανάμεσα στο δάσος των πραγμάτων, των πράξεων και των σημείων που βρίσκονται απέναντί τους ή τα περιβάλλουν”, θα πει ο Ρανσιέρ. Όταν το βλέμμα εγκαταλείπεται εισέρχεται βιαίως σε μια αδιανόητη περιοχή, στον τόπο μιας εξ-αίρεσης, μιας ψυχικής και κοινωνικής εκτροπής. Είναι ένα βλέμμα που οδηγεί τον εαυτό αλλού, στη μόνωση του άλλου. Ο ορίζοντας αυτού του βλέμματος είναι ένας ορίζοντας ελευθερίας, ο κατακτημένος ορίζοντας μιας έκφρασης ατομικής, μιας μοναχικής επανάχρησης του κόσμου, αυτή ακριβώς η φιλανθρωπία του έργου, του αβυσσαλέου του σκότους. Ο Ρανσιέρ αυτό το ονομάζει “ράγισμα”, το ονομάζει “απέκδυση”, “παράδοξο”, “ανωνυμία”, “αδιαφορία”. Ονοματοδοσίες όλες μιας εκτροπής, μιας ολικής διαθεσιμότητας προθέσεων και προσδοκιών. “Το έργο”, λέει ωραία ο Ρανσιέρ, “αλλάζει τις συντεταγμένες του αναπαραστάσιμου· Αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα αισθητά συμβάντα, τον τρόπο με τον οποίο τα αναφέρουμε σε διάφορα υποκείμενα, τον τρόπο με τον οποίον ο κόσμος μας κατοικείται από συμβάντα και μορφές”. Η καινοφάνεια αυτή έχει πάντα για τον Ρανσιέρ κι έναν αντίκτυπο στη σφαίρα του κοινωνικού. Διαμορφώνει ατομικότητες, σχέσεις, δυνητικές προοπτικές. Και πάλιν χωρίς να ταυτοποιεί καταστάσεις, παρά διαθέτοντάς τες στην κατηγορία του ανωνύμου. Η πολιτική γα τον Ρανσιέρ, “η πολιτική που προσιδιάζει στην τέχνη”, μοιράζεται εδώ κάτι απ' το Πολιτικό του Badiou, το απροσδόκητο και ακατανόητο ίχνος του και ως ίχνος το ίχνος πάντα μιας απουσίας. 
 
Η πολιτική τέχνη δεν εγγράφεται έτσι ως μια πολιτική χειρονομία του καλλιτέχνη στο κοινωνικό πεδίο, ο Ρανσιέρ καταθέτει οξυδερκέστατες σελίδες αποδόμησης αυτής της φενάκης, αλλά οφείλει να εγγράφει το δικό της Πραγματικό, να το διευρύνει, να ιχνογραφεί την πλαστικότητά του, το μυθικό του εύρος, αλλά κι αυτή την διαθεσιμότητά του. Η πολιτική τέχνη όταν επιχειρεί να αποκαλύψει την πραγματικότητα, τις περισσότερες φορές καταλήγει, όπως υποστηρίζει ο Ρανσιέρ, στην κατηγορία της μηντιακής κοινοτοπίας, να αναπαράγει αυτό που έχουμε καθημερινά μπροστά στα μάτια μας. Η τέχνη εντάσσεται έτσι σε μια κυρίαρχη ροή εικόνων, σε μια αφιλόδοξη κατάσταση. Είτε έχουμε να κάνουμε με σχεσιακά περιβάλλοντα, είτε με αντικείμενα της τέχνης, η πολιτιστική τους κατηγορία εντάσσεται στην κατηγορία των φαινομένων. Το Πραγματικό όμως, που η πολιτική τέχνη επικαλείται, ανήκει στην κατηγορία του αναπαράστατου. Οι απεικονίσεις του και οι μαρτυρίες του δεν καταδείχνουν το ίδιο αλλά τη δική τους μόνον ανεπάρκεια. Το ανυπόφορο του Πραγματικού, όπως το χαρακτηρίζει ο Lacan, δεν παραδίδεται στην “ανυπόφορη εικόνα” του πολιτικού καλλιτέχνη, αλλά εμμένει στην αδιαθεσία του, στην απομακρυσμένη του πλευρά. Η πολιτική τέχνη δεν μπορεί να είναι έτσι μια “ακτιβίστικη αυτοεπίδειξη”, μια οπτικοποίηση των κοινωνιολογικών μας αντιλήψεων, η αισθητικοποίηση απλώς της πραγματικότητάς μας, όπως συμβαίνει σε μια πληθώρα σήμερα εκθέσεων με θέμα την κρίση (για παράδειγμα η πρόσφατη έκθεση Depression Era), αλλά ένας αγώνας για να καταδειχθεί το αόρατο στο μόλις ορατό, το αφανέρωτο στις δυνατές αλλά κυρίως στις αδύνατες αναπαραστάσεις του. Μια γλωσσική δηλαδή υπέρβαση, μια μετατόπιση των οπτικών μας κανόνων, η δυναμική μιας ετερογενετικής διαφοράς που θα αναστατώσει τη θεαματικότητα των πραγμάτων. Σινιάλα όλα ενός περίκλειστου κόσμου που διασπείρει τα ανεικόνιστα ίχνη του, φασματικές υπάρξεις που εκτρέπονται πέραν του βλέμματος, εγέρσεις απ' την περιοχή της σκιάς. 

Ζακ Ρανσιέρ, Ο χειραφετημένος θεατής, Εκδόσεις Εκκρεμές.


__

Πηγή:leximata